Hoe bereken je een machine-uurtarief?

Wat is een machine-uurtarief?

Een machine-uurtarief is wat één uur op een bepaalde machine je werkplaats kost. Je telt de kosten van die machine over een jaar bij elkaar en deelt ze door de uren dat de machine voor orders bezet is.

Het uurtarief hoort bij de kostprijs van een onderdeel. De verkoopprijs is die kostprijs met je marge erbovenop. De eigenaar kiest die marge per klant, materiaal of risico. Zit er al winst in het tarief, dan tel je bij de offerte dubbel.

Reken per machine, niet met één gemiddelde voor het hele bedrijf. Een nieuwe 5-assige machine kost per uur iets anders dan een oude 3-assige; met één gemiddelde wordt werk op de grote machine te goedkoop en werk op de kleine te duur. Een technisch artikel van ACCA, een Britse beroepsorganisatie van accountants, noemt één opslag voor alle indirecte kosten snel en eenvoudig, maar waarschijnlijk te simpel.

Leg elk tarief daarom één keer vast in je machinepark, zodat iedereen die calculeert met hetzelfde getal werkt. Hoe het tarief daarna in een kostprijsformule landt, laat calculeren in Excel zien.

Welke kosten zitten in een machine-uurtarief?

Deze posten horen in het tarief van een verspanende machine. Je vindt de meeste in de administratie: de aanschaf in de vaste activa, de rest in de kostenrekeningen van het afgelopen jaar.

De afschrijving voor je calculatie hoeft niet gelijk te zijn aan die in je jaarrekening. Volgens de Belastingdienst schrijf je fiscaal per jaar hooguit 20 procent van de aanschafkosten af, en mag je rekenen met de economische levensduur als die korter is dan de technische. Voor het tarief kies je de jaren waarin de machine haar geld moet terugverdienen.

Het loon van de operator staat bewust niet in dit lijstje; het krijgt een eigen tarief.

• Afschrijving: aanschafprijs min restwaarde, gedeeld door de gebruiksduur in jaren.
• Rente over het gemiddeld geïnvesteerd vermogen: wie lineair afschrijft, heeft gemiddeld de helft van aanschafprijs plus restwaarde in de machine vastzitten. Die helft maal het rentepercentage is de rentepost per jaar.
• Onderhoud: service, reparaties en reserveonderdelen.
• Gereedschap en koelsmeer voor algemeen gebruik; speciaal gereedschap voor één order hoort bij die order.
• Huisvesting: het deel van huur of gebouwkosten dat hoort bij de vloerruimte van de machine, inclusief de ruimte om haar te bedienen en ruwe en bewerkte delen neer te zetten.
• Energie: stroom voor de machine, de afzuiging en de perslucht.
• Verzekering van de machine.
• Software die bij de machine hoort, zoals licenties en updates.

Met hoeveel productieve uren reken je?

De deler bepaalt het tarief net zo sterk als de kosten. Productieve uren zijn de uren dat de machine voor een order bezet is: instellen, verspanen, het eerste stuk meten. Onderhoud, storingen en uren zonder werk tellen niet mee. Deel je door uren die de machine nooit maakt, dan wordt het tarief te laag en klopt elke prijs die erop rust niet.

De Duitse richtlijn VDI 3258 blad 1 maakt die deler concreet, zoals de uitgever Haufe hem samenvat. Je begint bij de looptijd die in een jaar theoretisch mogelijk is en trekt daar stilstand en onderhoud van af. Stilstand bestaat uit drie delen: vrije dagen, de uren van een werkdag die je met één of twee ploegen niet draait, en een ervaringspercentage voor bedrijfs- en productiestops.

Een gangbare formule uit het bedrijfseconomieonderwijs splitst de kosten. De constante kosten, zoals afschrijving, rente, huisvesting en verzekering, deel je door het normale aantal machine-uren. De variabele kosten, zoals energie, gereedschap en een deel van het onderhoud, deel je door de uren die je dit jaar begroot. Zo duwt een rustig jaar het tarief niet omhoog: de lege uren worden zichtbaar als bezettingsverlies in je eigen cijfers, in plaats van als hogere prijs voor de klant.

Draait de machine ook onbemand, bijvoorbeeld 's avonds met een serie die stabiel loopt, dan tellen die uren gewoon mee. Het verschil tussen bemand en onbemand zit in de operator naast de machine. Het machinetarief zelf blijft gelijk.

Een rekenvoorbeeld: van € 77.000 naar € 35 per uur

Een voorbeeld met ronde getallen: neem een freesmachine van € 400.000 die je in 10 jaar afschrijft, zonder restwaarde, met 5 procent rente over het gemiddeld geïnvesteerd vermogen. Met de posten uit het lijstje kom je dan op een jaarsom van € 77.000.

Deel die € 77.000 door 2.200 productieve uren en het machinetarief is € 35 per uur. Die 2.200 uur zijn in dit voorbeeld één dagploeg plus een deel onbemande uren in de avond.

Zet daar als voorbeeld een operatortarief van € 50 naast. Een bemand uur kost dan € 85, een onbemand uur € 35. Wie overal € 85 rekent, maakt de onbemande avonduren € 50 per uur te duur. Wie overal € 35 rekent, vergeet de operator.

Zet je loonkosten in het machinetarief of apart?

Een tarief met de operator erin is gangbaar. Het werkt zolang elk uur bemand is en er bij elke machine één operator staat.

Subduxion houdt machine en arbeid apart, als twee tarieven. Bemand of onbemand is dan geen factor op één tarief: een bemand uur is machine plus operator, een onbemand uur is alleen de machine. Zo tel je arbeid nooit dubbel, ook niet als een operator tussen twee machines loopt.

Bedient één operator twee machines tegelijk, dan deel je het operatortarief over beide. In het voorbeeld komt er dan € 25 arbeid bij elk machine-uur, in plaats van € 50. Het operatortarief zelf bouw je op uit brutoloon, werkgeverslasten en de uren die iemand werkelijk aan de machine staat.

Welke uren reken je tegen welk tarief?

Een order bezet de machine ook als er geen spaan af gaat. Tijdens het instellen staat de spil meestal stil, maar ze staat ingepland voor die order en de operator staat erbij. Insteltijd reken je dus tegen het bemande tarief. Hoe het aantal opspanningen die tijd bepaalt, staat in opspanningen tellen.

Cyclustijd reken je bemand als er iemand bij de machine staat en onbemand als de serie zonder toezicht doorloopt. Programmeertijd hoort bij de programmeur, tegen een eigen tarief, tenzij er aan de besturing wordt geprogrammeerd en de machine al die tijd bezet is.

Zet elke tijd als eigen calculatieregel, met tijd, tarief en aantal erbij. Dan zie je in de offerte waar het geld zit: bij een kleine serie in instellen en programmeren, bij een grote serie in de cyclustijd. Hoe die verdeling per aantal verschuift, lees je in waarom een kleine serie zoveel kost per stuk.

Wat doe je met een afgeschreven machine?

Na 10 jaar staat de machine uit het voorbeeld op nul in de boeken en valt er € 40.000 aan afschrijving uit de jaarsom. Neem je de afschrijving over uit de administratie, dan verdwijnt die post uit het tarief en uit elke offerte op die machine, terwijl de opvolger uit dezelfde uren betaald moet worden. Je ERP en je boekhouding leggen vast wat de machine heeft gekost. Wat ze nog moet opbrengen, is een besluit van de werkplaats, en dat besluit hoort in het tarief.

Twee keuzes zijn te verdedigen. Je rekent door met een afschrijving op de vervangingswaarde, zodat het tarief spaart voor de volgende machine. De Duitse methode die Haufe beschrijft, kent die variant: de afschrijving per machine-uur is dan de vervangingswaarde, gedeeld door de gebruiksduur in jaren maal de looptijd per jaar. Of je laat de afschrijving vallen voor werk waar je de prijs wilt drukken; dan is dat een prijsbesluit en geen lagere kostprijs.

Een oudere machine doet soms langer over hetzelfde deel. Een lager tarief op een machine die twee keer zo lang draait, kan dat deel duurder maken. Vergelijk daarom de kostprijs per stuk, niet het tarief per uur.

Herzie de tarieven één keer per jaar. Energie, huur en onderhoud verschuiven, en de productieve uren van vorig jaar zijn een goed vertrekpunt voor de deler van dit jaar. Of de geboekte uren passen bij wat je begrootte, laat de nacalculatie zien; daarover gaat voor- en nacalculatie per bewerking.