BegrippenSoort begrip: VakbegripStralen
Wat is stralen?
Stralen bewerkt een oppervlak met straalmiddel dat er met hoge snelheid op wordt geworpen, om te reinigen, op te ruwen of egaal mat te maken.
De snelheid komt van perslucht of van een slingerwiel. Het straalmiddel bepaalt het resultaat. Glasparels geven een fijne, egale matte afwerking op aluminium en roestvast staal en maskeren lichte bewerkingssporen. Korund is scherp en ruwt op, bijvoorbeeld als hechtbasis voor een coating. Staalgrit en staalkorrels reinigen staal van walshuid en roest. Stralen verandert de ruwheid en kan een dun laagje materiaal wegnemen of het oppervlak plastisch vervormen.
Waar hangt het resultaat van stralen van af?
Het resultaat hangt af van soort, korrelgrootte en hardheid van het straalmiddel, de druk of wielsnelheid, de straalhoek, de afstand, de tijd en het materiaal van het werkstuk. Scherp straalmiddel snijdt en ruwt op; rond straalmiddel vervormt het oppervlak meer dan dat het materiaal wegneemt. Dunne wanden kunnen door de inslag vervormen, en straalmiddel kan in boringen en schroefdraad achterblijven. Straalmiddel dat eerder op koolstofstaal is gebruikt, kan ijzerdeeltjes in roestvast staal of aluminium inbedden, met roestvlekken of corrosie als gevolg; daarom houden stralers het straalmiddel per materiaal gescheiden.
Wat zegt de norm over stralen?
Voor staal dat gecoat wordt, staat de reinheid na het stralen vaak als Sa-graad volgens ISO 8501-1, bijvoorbeeld Sa 2½. Dat is een visuele beoordeling aan de hand van referentiefoto's, geen meting. Het ruwheidsprofiel voor een coating wordt apart gespecificeerd, vaak met verwijzing naar de ISO 8503-reeks. Voor een decoratief mat oppervlak bestaat geen vergelijkbare algemene klasse: dan leggen een monster, een benoemd straalmiddel of een ruwheidswaarde de eis vast.
Hoe werkt stralen in de praktijk?
Stralen gaat vaak de deur uit en wordt dan per partij of per korf afgerekend, meestal met een minimumbedrag. Het afdekken van passingen, schroefdraad en afdichtvlakken is handwerk dat apart gerekend kan worden; of afdekken nodig is, hangt af van straalmiddel, tolerantie en functie. De volgorde telt: stralen vóór anodiseren geeft een egaal mat geanodiseerd oppervlak, en een gestraald deel dat daarna nog wordt bewerkt, krijgt blanke plekken. Staat er ‘gestraald en zwart geanodiseerd’ op de tekening, dan zijn dat twee bewerkingen.
Waarmee wordt stralen vaak verward?
Stralen is geen ontbramen: het rondt fijne braampjes hooguit af, een echte braam blijft zitten. Kogelstralen met gecontroleerde intensiteit en dekkingsgraad, shot peening, is een verwant maar ander proces: het brengt drukspanningen in het oppervlak om de vermoeiingssterkte te verhogen. Het doel is daar sterkte, niet uiterlijk of reinheid. Omdat ook reinigen met staalkorrels kogelstralen heet, vraag je bij alleen ‘kogelstralen’ op de tekening na welke van de twee bedoeld is.
Hoe zie je stralen in Blake?
In Blake staat stralen als nabehandeling bij het onderdeel, als voorstel uit de tekening dat je bevestigt of corrigeert. Uitbesteed stralen wordt in de calculatie een eigen regel uit je uitbestedingsbibliotheek; zolang de prijs ontbreekt, blijft die regel open. Meer over calculatie.
Veelgestelde vragen
Verandert stralen de maat van een onderdeel?
Licht, afhankelijk van het straalmiddel: scherp straalmiddel neemt een dun laagje weg, rond straalmiddel vervormt vooral het oppervlak. Op gewone vlakken merk je dat zelden, op passingen en schroefdraad wel; die worden daarom vaak afgedekt.
Waarom stralen voor het anodiseren?
Omdat stralen een egale matte basis geeft die lichte bewerkingssporen en krasjes maskeert, en de anodiseerlaag dat uiterlijk volgt. Zonder voorbehandeling blijven bewerkingssporen zichtbaar; een chemische etsbehandeling is een andere weg naar een mat uiterlijk.
Wat betekent Sa 2½?
Een reinheidsgraad volgens ISO 8501-1 voor gestraald staal: zeer grondig gestraald, met hooguit lichte vlekjes of strepen van resten. Het is een visuele beoordeling aan de hand van referentiefoto's, als voorbereiding op een coating.