BegrippenSoort begrip: VakbegripOntbramen
Wat is ontbramen?
Ontbramen is het verwijderen van bramen en het breken van scherpe randen na het verspanen of snijden, in de machine, met de hand of in bulk.
Een braam is een ongewenste uitstulping van materiaal aan een rand. Ze ontstaat waar een snijkant het materiaal verlaat of het voor zich uit duwt. Ontbramen haalt die braam weg en breekt waar nodig de scherpe rand. Dat kan in de machine met een afschuin- of ontbraamgereedschap of een borstel, met de hand met een ontbraammes, schraper of vijl, of in bulk door trommelen of stralen. Voor kruisboringen en lastig bereikbare randen bestaan ook thermisch en elektrochemisch ontbramen.
Waar hangt braamvorming van af?
Hoe groot een braam wordt, hangt af van het materiaal, de scherpte van de snijkant, de voeding, de hoek waaronder het gereedschap uittreedt en de volgorde van bewerken. Taaie, ductiele materialen zoals aluminium, austenitisch roestvast staal en veel kunststoffen vormen grotere bramen. Een goed gekozen volgorde legt de braam op een rand die daarna toch nog wordt bewerkt. Welke methode werkt, hangt ook af van de bereikbaarheid: een afschuinfrees haalt alleen de randen waar hij bij kan, kruisboringen en randen onderin een kamer vragen vaak handwerk of een ander proces.
Hoe werkt ontbramen in de praktijk?
Op de tekening staat de eis als algemene opmerking, zoals ‘scherpe kanten breken’, of als randeis volgens ISO 13715, die voor alle randen of per rand aangeeft of een braam is toegestaan en binnen welk maatbereik. Handmatig ontbramen kost arbeidstijd, die niet vanzelf in het machine-uurtarief zit. Hoeveel tijd het kost, hangt af van het aantal randen en boringen, de bereikbaarheid, het materiaal en de randeis. Ontbramen in de machine kost programmeerwerk en cyclustijd, maar kan handwerk vervangen. Een vaste tijd per rand of per stuk als eigen post is een calculatieafspraak die je met nacalculatie kunt toetsen.
Waarmee wordt ontbramen vaak verward?
Ontbramen is geen afschuinen: een afschuining is een gemaatvoerde vorm op de tekening, ontbramen verwijdert wat de bewerking achterliet en breekt een rand zonder gemaatvoerde vorm, hooguit binnen het bereik van een randeis. Het overlapt wel met een nabehandeling: trommelen en stralen kunnen tegelijk ontbramen en het oppervlak veranderen, en daarmee ook maat en ruwheid.
Veelgestelde vragen
Kan ontbramen in de machine?
Voor een deel. Een afschuin- of ontbraamgereedschap breekt de randen die bereikbaar zijn, ten koste van programmeerwerk en wat cyclustijd. Randen onderin een kamer, bij een kruisboring of aan de spanzijde blijven vaak handwerk of vragen een andere opspanning.
Hoe reken ik ontbramen als niemand het klokt?
Met een vaste tijd per stuk op basis van het aantal randen en boringen, als eigen post naast het verspanen. Vergelijk die norm bij een paar series met de werkelijke tijd en pas hem per soort onderdeel aan.
Wat betekent ‘scherpe kanten breken’ op een tekening?
Dat geen rand scherp of met braam mag blijven, zonder dat er een maat bij staat. Eenduidig is dat niet. Staat er een randeis volgens ISO 13715, dan ligt voor alle randen of per rand vast welke afwijking naar binnen of naar buiten is toegestaan.