Wat is een randeis?

Een randeis gaat over randen waarvan de tekening de vorm niet uittekent, zoals de rand waar twee bewerkte vlakken samenkomen. ISO 13715 geeft daarvoor een randsymbool met een waarde in millimeter. Bij een buitenrand staat een plus voor een toegestane braam tot die waarde en een min voor materiaal dat eraf moet, als afschuining of afronding, tot die waarde. Bij een binnenrand staat een plus voor materiaal dat in de hoek mag blijven staan en een min voor een uitsparing. Twee waarden geven een onder- en bovengrens.

Wat zegt de norm over een randeis?

ISO 13715 gaat over randen met een ongedefinieerde vorm; de huidige editie is van 2019. Een kleine waarde met ± betekent dat zowel een kleine braam als een kleine afname is toegestaan, wat in de praktijk als scherpe rand geldt. De eis staat bij een rand zelf, of als algemene eis bij het titelblok, met afwijkende randen apart aangegeven. Een noot als ‘scherpe kanten breken’ valt niet onder de norm en laat de maat open.

Hoe werkt een randeis in de praktijk?

De randeis bepaalt hoe en hoeveel je ontbraamt. Mag er een braam tot een ruime grens blijven staan, dan kan het werk klaar zijn als de machine stopt. Moet elke buitenrand met een min-waarde gebroken zijn, dan kan dat in het programma met een afschuinfrees of ontbraamgereedschap, of daarna met trommelen, borstelen of handwerk. Randen in kruisboringen of aan de achterkant zijn vaak niet bereikbaar in het programma en vragen handwerk of een ander proces. Die tijd valt makkelijk buiten de calculatie als die alleen machinetijd telt; het aantal randen en hun bereikbaarheid zeggen er meer over dan het aantal onderdelen.

Waarmee wordt een randeis vaak verward?

Een randeis is geen afschuining: een afschuining is een getekende maat, zoals 0,5 × 45°, een randeis laat de vorm binnen grenzen open. Het is ook geen ruwheidseis: die gaat over het vlak, de randeis over de rand tussen twee vlakken. Ook ontbramen is iets anders: dat is de bewerking, de randeis de grens waaraan het resultaat moet voldoen.