Nabehandeling zonder prijs: laat de regel open

Wat gaat er mis met een nul op die regel?

Een toeleverancier met twaalf man calculeert een behuizing uit 6082. De order: 25 stuks, Ra 3,2 algemeen, zwart anodiseren bij een anodiseur. Materiaal, frezen in twee opspanningen, instellen en programmeren staan al in de calculatie. Alleen de prijs van de anodiseur ontbreekt nog. Wie die regel op nul zet, krijgt een totaal per stuk dat er af uitziet. Het is te laag, en aan het getal is niet te zien dat er iets mist.

Ook een getal uit het hoofd lost dat niet op. Het totaal oogt even compleet, en het bedrag moet na de leveranciersofferte stilletjes worden vervangen, als iemand eraan denkt. In beide gevallen is het open punt uit beeld en zit de fout in de offerte. Een spreadsheet maakt het nog makkelijker: een lege cel telt in een somformule gewoon als nul mee, zonder melding.

Eerlijker is een regel die zichtbaar open staat, in plaats van een ingevuld getal dat niemand kan controleren. Dat heet een open waarde. Er staat nog geen getal en ook geen schatting, wel een vraag die iemand moet beantwoorden. Het rekenvoorbeeld hieronder zet beide versies naast elkaar.

Ra 3,2 en zwart anodiseren zijn twee regels

Ra 3,2 algemeen is een eis aan de oppervlakteruwheid. Die hoort bij het frezen: snijwaarden, gereedschap en de laatste snede zorgen dat het vlak de waarde haalt, en de tijd daarvoor zit in de verspaanregel. Zwart anodiseren is een behandeling die een leverancier uitvoert, met een eigen prijs en een eigen doorlooptijd. Daarom krijgt de nabehandeling een uitbestede regel in de kostprijs, naast materiaal, verspanen, instellen en programmeren.

De prijs op die regel hangt af van hoe de anodiseur rekent: per stuk, per rek of per partij, vaak met een minimumbedrag. Laagdikte, kleur, het afdekken van vlakken en het certificaat dat de klant vraagt tellen mee. Wie de nabehandeling in de verspaanregel stopt, kan later niet meer terughalen welk deel van de prijs het frezen was en welk deel de anodiseur.

Voor de binnendienst staat het gewone woord voorop: nabehandeling, bijvoorbeeld anodiseren. Wie de klant aan de lijn heeft, ziet dan in één oogopslag welke regel nog op een leverancier wacht.

Wat reken je door terwijl je op de anodiseur wacht?

Een ontbrekende anodiseerprijs is geen reden om de calculatie te laten liggen. Het ruwdeel tegen je inkoopprijs, de cyclustijd per opspanning, de insteltijd en de programmeertijd hangen niet van de anodiseur af. Die regels reken je door. Bij 10, 25 en 50 stuks staat de staffel voor het verspanen al, nog voordat de leverancier heeft gereageerd.

Wat dan nog mist, is één regel en het totaal per stuk. Laat dat totaal open, met de ontbrekende regel ernaast, en parkeer het niet op een voorlopig bedrag. De som bestaat pas als de regel er is. Voor een materiaal zonder inkoopprijs geldt hetzelfde; het verschil met een marktreferentie staat in inkoopprijs en marktprijs.

Wanneer vraag je de prijs van de nabehandeling aan?

Een offerte met een uitbestede nabehandeling wacht op de prijs van de leverancier. Iemand moet bellen en nabellen, en zolang de uitvraag niet terug is, staat de offerte stil. De uitvraag hoort daarom bij de werkvoorbereiding, direct na het lezen van de tekening, en niet bij het versturen van de offerte.

Stel per nabehandeling de specificatie op, vraag prijs en doorlooptijd aan, kies de leverancier en leg de maatverandering en het afdekvoorschrift vast. Staat de behandeling met prijs in je leverancierslijst, dan is er geen telefoontje nodig. Staat ze er niet in, dan is dat een open regel en een vraag die je vandaag stelt, niet de dag voor de deadline.

De uitbestede stap kost ook tijd. De begrippenlijst van Subduxion wijst erop dat een uitbestede bewerking niet alleen kosten maar ook doorlooptijd aan de route toevoegt, en vaak een transport naar de leverancier en terug. De levertijd op de offerte is dus de doorlooptijd in je eigen werkplaats plus die bij de anodiseur, met het transport ertussen, en die som moet in de levertermijn van de klant passen.

Hoeveel maat kost een anodiseerlaag?

Anodiseren zet een deel van het aluminium om in oxide, dus de laag groeit deels in het metaal en deels erbuiten. De Europese ruimtevaartnorm voor zwart anodiseren schrijft voor dat de anodiseur de klant meldt wat dat met de eindmaat doet, en dat de klant vooraf schriftelijk instemt. Volgens Vereniging ION, de branchevereniging voor oppervlaktebehandeling, komt bij de meeste processen tussen een derde en de helft van de laagdikte buiten het oorspronkelijke oppervlak te liggen.

Voor binnengebruik is een zwavelzuurlaag volgens dezelfde bron meestal 5 of 10 µm dik, voor buitengebruik 15 of 20 µm. Op de diameter telt het deel dat naar buiten groeit twee keer, want de laag groeit aan beide wanden. Een laag van 15 µm die voor de helft naar buiten groeit, maakt een boring ongeveer 15 µm kleiner en een as 15 µm dikker; bij een derde naar buiten is dat ongeveer 10 µm. Bij een nauwe passing kan dat al buiten de tolerantie vallen.

De laag is ook niet overal even dik. Volgens Vereniging ION krijgen de uiteinden van een werkstuk en de werkstukken aan de buitenkant van het rek meer stroom, en daarmee een dikkere laag. In een holte dringt de laag maar een klein stuk door; hoe ver, hangt af van de diameter. Bij een nauwe passing telt de spreiding van de laagdikte dus mee, naast de nominale waarde.

Heeft de 6082-behuizing boringen met een passing en gaten met schroefdraad, dan dek je die af of bewerk je ze na het anodiseren na. Bevestigingsmiddelen gaan er pas na de behandeling in: de ruimtevaartnorm eist dat het deel zonder schroeven, klinknagels of andere bevestigingsmiddelen de behandeling in gaat.

Voor de overige maten neem je de laagdikte mee in de maat waarop je freest. Of de maten voor of na het anodiseren gelden, hoort op de tekening te staan; staat het er niet, vraag het dan na voordat je calculeert. Gelden ze na het anodiseren, dan programmeert de werkvoorbereider met een correctie. Hoe opmaat voor een nabehandeling doorwerkt in het uitgangsmateriaal, staat in ruwdeel bepalen.

Een nabehandeling zit midden in de keten

Een nabehandeling is zelden de laatste stap. Harden komt vóór het slijpen, spanningsarm gloeien zit tussen ruw en fijn frezen, en na het anodiseren volgt soms nog een bewerking of een meting. Daarom staat er in de calculatie een opmaat vóór de behandeling en soms een regel erna.

Bij hardanodiseren weegt dat zwaarder. Het geeft dikke, slijtvaste lagen voor technische delen; bij een van de processen die Vereniging ION beschrijft, ligt de laag meestal tussen 50 en 100 µm. Zo'n laag komt volgens dezelfde bron doorgaans ruwer uit het bad dan het metaal eronder en krijgt dan vaak een nabewerking; moet het deel nauwkeurig op maat blijven, dan is dat leppen of honen. Dan staat er na de nabehandeling een regel met een eigen tijd, en een Ra-eis op dat vlak hangt van die regel af.

De offerte van de anodiseur bepaalt zo drie dingen tegelijk: de prijs van de regel, de levertijd van de order en een stuk van de route. In een spreadsheet is de nabehandeling een sluitpost, één bedrag onderaan dat iemand invult als de rest klaar is. Wie zo werkt, mist de levertijd en de route en merkt het pas bij het eerste stuk. Een ERP bewaart daarna wat de anodiseur factureerde, niet welke laagdikte, maatverandering en aanname achter de regel zaten. Bij de volgende order begint de calculator dan weer bij een telefoontje of een getal uit het hoofd, en zit dat getal te laag, dan gaat het verschil van de marge af. Meet daarom bij ontvangst van de partij laagdikte en maat, en zet die gemeten maatverandering in je leverancierslijst, voor de volgende order bij dezelfde anodiseur.

Wat zet je in de offerte als de prijs niet op tijd komt?

Soms moet de offerte de deur uit voordat de anodiseur heeft gereageerd. Er zijn dan twee eerlijke routes. Je offreert het verspaande onderdeel en de nabehandeling als aparte posten, met de nabehandeling als voorbehoud dat je binnen een afgesproken termijn invult. Of je wacht met versturen en laat de klant weten wanneer de prijs er is.

Ook een richtprijs van de anodiseur kan, als hij als richtprijs op de offerte staat, met de leverancier en de datum erbij. Wat er niet hoort, is een getal dat er als vaste prijs uitziet en het niet is. Komt de echte prijs binnen, dan maak je een nieuwe offerteversie, zodat zichtbaar blijft wat de klant eerst kreeg en wat er veranderde.