BegrippenSoort begrip: VakbegripProfieltolerantie (lijn en vlak)
Wat is een profieltolerantie?
Een profieltolerantie begrenst hoe ver een lijn of oppervlak van de theoretisch exacte vorm mag afwijken; met referenties legt ze ook richting en ligging vast.
Er zijn twee profieltoleranties. Het lijnprofiel ⌒ begrenst de contour in elke doorsnede, het vlakprofiel ⌓ het hele oppervlak. De nominale vorm ligt vast met theoretisch exacte maten of in het 3D-model. Standaard ligt de tolerantiezone symmetrisch om die vorm: een band zo breed als de waarde, begrensd door de omhullende van cirkels of bollen met die diameter, met hun middelpunt op de nominale vorm. Zonder referentie begrenst een profiel de vorm en de grootte van de contour, maar mag die als geheel verschuiven en draaien. Met referenties, zoals 0,1 A B, liggen ook richting en ligging vast, voor zover de referenties die vrijheidsgraden binden.
Wat zegt de norm over een profieltolerantie?
Symbolen en zones staan in ISO 1101. Een zone die niet symmetrisch om de nominale vorm ligt, geef je in de ISO-notatie aan met de modifier UZ en een verschuiving; ASME Y14.5 gebruikt daarvoor een omcirkelde U. Welke referenties gelden en in welke volgorde, staat in het tolerantiekader. Zonder theoretisch exacte maten of een model als bron van de nominale vorm is een profieleis niet eenduidig.
Hoe werkt een profieltolerantie in de praktijk?
Een profieleis op een gekromd vlak stuurt vooral de nabewerking en de meting. Een vrije vorm maak je met een kogelfrees of torusfrees in kleine stappen. De stapgrootte volgt hoofdzakelijk uit de ruwheid en de restkam; de vormnauwkeurigheid hangt meer af van machine, gereedschapsslijtage en doorbuiging. Of een 3-asser volstaat of een 5-asser met kortere gereedschappen beter werkt, hangt af van vorm, bereikbaarheid en referenties. Meten gaat tegen de nominale vorm: op een coördinatenmeetmachine, met een optische scan of, voor een lijnprofiel, met een contourmeter. Ook het schrijven van het meetprogramma kost tijd.
Waarmee wordt een profieltolerantie vaak verward?
Een profieltolerantie is geen maattolerantie op een radius: R20 ±0,1 begrenst de straal; hoe de vorm daarbinnen mag afwijken, is onder ISO niet eenduidig, terwijl ASME Y14.5 er een zone tussen twee bogen van maakt. Een profiel begrenst de hele vorm, inclusief de overgangen. Evenmin is het een positietolerantie: positie begrenst de ligging van een middelpunt, hartlijn of middenvlak, profiel een lijn of oppervlak.
Veelgestelde vragen
Wat betekent een profieltolerantie zonder referentie?
De eis begrenst dan de vorm en grootte van de contour, maar de contour mag als geheel verschuiven of draaien. Met referenties liggen ook richting en ligging vast ten opzichte van het onderdeel; dat is een strengere eis.
Hoe meet je een vrije vorm tegen de tekening?
Op een coördinatenmeetmachine of met een optische scan, vergeleken met de nominale vorm uit het 3D-model. Daarvoor heb je het model in dezelfde revisie als de tekening nodig; vraag het op als het ontbreekt.
Kun je een profieltolerantie op een 3-asser halen?
Op een contour in één vlak of een eenvoudige ronding vaak wel. Bij een dubbelgekromd vlak met referenties aan meerdere kanten wordt het een afweging tussen extra opspanningen, langere gereedschappen en één opspanning op een 5-asser.