BegrippenSoort begrip: VakbegripCoördinatenmeetmachine (CMM)
Wat is een coördinatenmeetmachine?
Een coördinatenmeetmachine (CMM) meet punten op een onderdeel en berekent daaruit maten en geometrische afwijkingen, waar nodig ten opzichte van de referenties.
Elk punt is een ruimtelijke coördinaat op het oppervlak; de software past er eerst elementen als vlakken, cilinders en cirkels in, en pas uit die elementen volgen maat en afwijking. Een vormafwijking zoals vlakheid geldt voor het element zelf; haaksheid, positie en slingering worden bepaald ten opzichte van het referentiesysteem van de tekening. De meest voorkomende bouwvorm is de portaalmachine met een schakelende of scannende taster; daarnaast zijn er horizontale armmachines, meetarmen en machines met optische sensoren.
Waar hangt een CMM-meting van af?
Het meetresultaat hangt af van meer dan de machine. De temperatuur van ruimte en werkstuk telt, omdat tekeningmaten gelden bij de referentietemperatuur van 20 °C. Daarnaast tellen de opspanning van het deel, de taster en de tastnaald, het aantal en de verdeling van de meetpunten, en de associatiemethode waarmee de software een element bepaalt, bijvoorbeeld kleinste kwadraten of minimale zone. Twee meetprogramma's op dezelfde machine kunnen daardoor voor hetzelfde kenmerk een andere waarde geven.
Wat zegt de norm over een coördinatenmeetmachine?
De prestaties van een CMM worden vastgesteld met de acceptatie- en herverificatietests uit de reeks ISO 10360, met afzonderlijke delen voor onder meer lengtemeting, tastsystemen en meetarmen. Daarin is een maximaal toelaatbare fout (MPE) vastgelegd, bijvoorbeeld voor lengtemeting; de test toont onder vastgelegde condities aan of de machine daarbinnen blijft. Dat is niet de meetonzekerheid van een bepaalde meting: die hangt ook af van werkstuk, meetstrategie, temperatuur en evaluatie, en wordt per meettaak bepaald.
Hoe werkt een coördinatenmeetmachine in de praktijk?
Meten op een CMM bestaat meestal uit eenmalig werk, zoals het meetprogramma per revisie en soms een meetopspanning, en werk per gemeten stuk: opspannen, meten en het rapport. Voor de kostprijs geef je de meetmachine een eigen tarief of neem je meten op in de indirecte kosten; beide zijn gangbare afspraken. Bij een herhaalorder op dezelfde revisie ligt het meetprogramma er meestal al. Hoeveel stukken je meet, volgt uit de afspraak met de klant of uit een steekproefplan.
Waarmee wordt een coördinatenmeetmachine vaak verward?
Een CMM is geen tasten in de machine: een taster in de spil meet met dezelfde assen en onder dezelfde thermische omstandigheden waarmee het deel gemaakt is, een CMM meet daar los van. En de MPE waartegen een CMM volgens ISO 10360 is getoetst, is niet de meetonzekerheid van jouw meting.
Veelgestelde vragen
Waarom wijkt een CMM-meting af van een meting met een micrometer?
Omdat beide iets anders meten. Een micrometer meet tussen twee punten, een CMM berekent een element uit veel punten met een associatiemethode. Temperatuur, opspanning en meetstrategie tellen ook mee. Leg bij een verschil vast hoe gemeten is voordat je over afkeur beslist.
Moet de meetmachine een eigen uurtarief hebben?
Dat is een keuze in je calculatiemethode. Een eigen tarief met afschrijving, geklimatiseerde ruimte, kalibratie en bediening legt meetkosten bij de orders die veel meten. Zit meten in de indirecte kosten, dan dragen orders met weinig meetwerk mee.
Wanneer is een meetarm genoeg?
Bij grote of zware delen die niet naar de meetkamer kunnen, en bij toleranties die ruim zijn ten opzichte van de onzekerheid van de arm. Bij krappe toleranties is een portaalmachine in een geklimatiseerde ruimte doorgaans de betere keuze.