Wat is kalibratie?

Vergeleken wordt de aanwijzing van het meetmiddel met de bekende waarde van de referentie; herleidbaar betekent dat die waarde via een ononderbroken keten van kalibraties terug te voeren is op een nationale of internationale standaard. Het resultaat staat meestal in een kalibratiecertificaat, met per meetpunt de afwijking of correctie en de onzekerheid. Kalibreren alleen verandert niets aan het meetmiddel: bijstellen heet justeren, en of het middel daarna voldoet, is een aparte beoordeling.

Waar hangt kalibratie van af?

Een kalibratie is pas bruikbaar als ze herleidbaar is: een gedocumenteerde, ononderbroken keten van kalibraties naar een nationaal of internationaal meetnormaal, elk met een bekende onzekerheid. De onzekerheid van de kalibratie telt mee in de meetonzekerheid van elke meting die je daarna met het middel doet. Voor lengtemetingen is de referentietemperatuur 20 °C; wijken meetmiddel, werkstuk of referentie daarvan af, dan spelen de temperatuur en de verschillende uitzettingscoëfficiënten mee. Bij een coördinatenmeetmachine is het controleren van de machine iets anders dan het inmeten van de taster voor een meting, al heten beide in de werkplaats vaak kalibreren.

Wat zegt de norm over kalibratie?

De begrippen staan in het Internationaal Woordenboek van de Metrologie (VIM, JCGM 200:2012), dat kalibratie onderscheidt van justeren en van verificatie. ISO/IEC 17025 stelt eisen aan laboratoria die kalibreren; bij een geaccrediteerde kalibratie heeft een accreditatie-instelling de competentie van het lab voor die meting beoordeeld, inclusief herleidbaarheid en onzekerheid. Waar herleidbaarheid een eis is of door de organisatie nodig wordt geacht, vraagt ISO 9001 dat meetmiddelen op vastgestelde intervallen of voor gebruik worden gekalibreerd of geverifieerd tegen herleidbare meetnormalen. Geen van deze normen schrijft een vast interval voor.

Hoe werkt kalibratie in de praktijk?

Meetmiddelen hebben een kalibratiestatus en een volgende kalibratiedatum; een middel waarvan die datum verstreken is, hoort niet in de eindcontrole. Een lab kan in één opdracht kalibreren en justeren; het certificaat geeft dan de waarden voor en na het justeren. Lag een middel vóór het justeren buiten zijn grenzen, dan beoordeel je wat er sinds de vorige kalibratie mee is goedgekeurd. Bij een meetrapport of eerste-artikelinspectie vragen klanten soms welke meetmiddelen zijn gebruikt en wanneer die gekalibreerd zijn. De kosten van kalibreren, uitbesteed of in eigen beheer, komen meestal in de algemene kosten terecht en niet in de calculatie van één onderdeel. Een kaliber dat alleen voor één onderdeel nodig is, zoals een speciaal schroefdraadkaliber, kan wel in de calculatie komen of als eenmalige kosten worden doorberekend.

Waarmee wordt kalibratie vaak verward?

Kalibreren is geen justeren: kalibreren stelt de afwijking vast, justeren stelt het middel bij. Het is ook geen ijken: formeel is ijken de wettelijke keuring van meetmiddelen voor handelsdoeleinden, zoals weegschalen, al zegt de werkplaats vaak ijken waar kalibreren bedoeld is. En in de calculatie wordt het woord soms gebruikt voor het bijstellen van normtijden op basis van de nacalculatie; dat is een calculatieafspraak, geen metrologische kalibratie.