BegrippenSoort begrip: Norm en conventieISO 9001
Wat is ISO 9001?
ISO 9001 is de internationale norm met eisen aan een kwaliteitsmanagementsysteem, waartegen een onafhankelijke instelling een organisatie kan certificeren.
De eisen gaan over de werkwijze van de organisatie: hoe je de eisen van klanten bepaalt en beoordeelt, processen beheerst, risico's afweegt, meetmiddelen beheert, uitbesteed werk bewaakt, afwijkingen afhandelt en verbetert. De norm stelt geen eisen aan een product of aan de nauwkeurigheid van onderdelen; hij vraagt dat je werkwijze beheerst en aantoonbaar is. Een certificaat geldt voor de organisatie en de scope die erop staan.
Wat zegt de norm over ISO 9001?
Het certificaat noemt de editie en de scope waartegen geaudit is. Vanaf 2015 was dat ISO 9001:2015, in 2024 aangevuld met een wijzigingsblad over klimaatverandering. Verschijnt een nieuwe editie, dan geldt doorgaans een overgangsperiode waarin certificaten op de vorige editie geldig blijven. Een certificaat wordt afgegeven door een certificatie-instelling; bij geaccrediteerde certificatie is die instelling erkend door een nationale accreditatie-instantie. De cyclus duurt doorgaans drie jaar, met jaarlijkse tussentijdse audits. Sectornormen bouwen erop voort met extra eisen, zoals AS9100 voor lucht- en ruimtevaart en defensie en IATF 16949 voor de auto-industrie.
Hoe werkt ISO 9001 in de praktijk?
Voor de offerte raakt de norm vooral de beoordeling van eisen: voordat je een offerte of order bevestigt, ga je na of tekening, revisie, aantallen, levertijd en bijzondere eisen duidelijk zijn en of je ze kunt halen. In oudere edities heette dat contractbeoordeling. De kosten van het systeem, zoals de kwaliteitsfunctie, audits en kalibratie van meetmiddelen, worden meestal via de indirecte kosten in het uurtarief verdeeld, niet per order. Veel opdrachtgevers vragen het certificaat bij hun leveranciersselectie, zodat je zonder certificaat bij een deel van de aanvragen kunt afvallen voordat de prijs telt.
Waarmee wordt ISO 9001 vaak verward?
ISO 9001 is geen productkeur en geen garantie op maatvoering: het certificaat gaat over de werkwijze van de organisatie. Sectornormen vragen meer, bijvoorbeeld een eerstestukcontrole onder AS9100 of een productgoedkeuringsproces als PPAP onder IATF 16949. ISO 9001 is ook geen meetnorm; eisen aan maten en toleranties staan op de tekening en in de normen waarnaar die verwijst.
Veelgestelde vragen
Is ISO 9001 verplicht voor een toeleverancier?
Wettelijk in de regel niet. Veel opdrachtgevers in onder meer machinebouw, luchtvaart en medische techniek vragen het wel bij hun leveranciersselectie. Zonder certificaat kom je bij die klanten vaak niet op de lijst van leveranciers die mogen offreren.
Wat vraagt ISO 9001 van je offerteproces?
Dat je de eisen van de klant beoordeelt voordat je toezegt: tekening, revisie, aantallen, levertijd en bijzondere eisen. Veranderen de eisen, dan pas je offerte of order aan en informeer je de betrokkenen. De uitkomst leg je vast, in een vorm naar keuze.
Zegt een ISO 9001-certificaat iets over de nauwkeurigheid van een werkplaats?
Niet rechtstreeks. Het certificaat toont dat processen beheerst en meetmiddelen beheerd worden, niet welke toleranties een werkplaats haalt. Dat blijkt uit machinepark, meetmiddelen, meetrapporten en ervaring met vergelijkbare onderdelen.