BegrippenSoort begrip: VakbegripEerstestukcontrole (FAI)
Wat is een eerstestukcontrole?
Eerstestukcontrole (FAI) is de volledige, vastgelegde controle van een eerste stuk tegen alle eisen van tekening en order, vóór de vrijgave van de productie.
Het stuk moet uit het eigen productieproces komen, en de controle omvat maten, vorm-, richtings-, plaats- en slingertoleranties, ruwheid, schroefdraad, noten, materiaal en nabehandeling, met certificaten waar die gevraagd zijn. De eisen worden genummerd, vaak op een ballontekening, en per nummer staat de gemeten waarde of het bewijs in het rapport. Na goedkeuring is het proces voor dat onderdeel vrijgegeven. Het Nederlandse woord wordt voor twee dingen gebruikt: deze formele FAI per onderdeel en revisie, en de eerste-stukkeuring na het instellen van elke serie.
Wat zegt de norm over de eerstestukcontrole?
Wat een FAI omvat, ligt vast in de afspraak met de klant. In de lucht- en ruimtevaart beschrijft de norm AS9102 de inhoud en de formulieren; in de auto-industrie vraagt PPAP vergelijkbaar bewijs binnen een groter pakket. Een nieuwe of gedeeltelijke FAI is volgens zulke voorschriften nodig bij een wijziging die het eerdere bewijs ongeldig kan maken, zoals een nieuwe revisie, een andere productielocatie of een ander proces, of na een lange onderbreking van de productie. De precieze aanleidingen en termijnen staan in de norm of de klantvoorschriften.
Hoe werkt de eerstestukcontrole in de praktijk?
Een FAI kost meettijd, programmeertijd voor de meetmachine en tijd voor het rapport, en die tijd groeit met het aantal eisen op de tekening en het gevraagde rapportformaat. Omdat ze per onderdeel en revisie één keer nodig is, nemen veel calculators haar op als eenmalige kosten, los van de stuktijd; hoe je die over de eerste order of over meer orders verdeelt, is een calculatieafspraak. De eerste-stukkeuring bij iedere serie is beperkter: je meet de kritische maten na het instellen, voordat de serie doorloopt.
Waarmee wordt de eerstestukcontrole vaak verward?
De FAI is geen eerste-stukkeuring na het instellen: die keurt bij elke serie de instelling, de FAI keurt eenmalig het proces tegen alle eisen. Evenmin is het een eindcontrole: die controleert de geleverde partij, als steekproef of volledig. En een meetrapport van een paar kritische maten is geen FAI.
Veelgestelde vragen
Moet ik bij elke herhaalorder een nieuwe FAI doen?
Meestal niet bij dezelfde revisie, hetzelfde proces en dezelfde locatie. Bij een revisie, een ander proces of na een lange productiepauze vraagt de klant vaak een nieuwe of gedeeltelijke FAI voor wat veranderde. Doorslaggevend zijn de klantvoorschriften.
Hoort de FAI in de prijs?
Ja, als ze gevraagd wordt. De tijd hangt af van het aantal eisen, de meetmiddelen en het rapportformaat. Neem je haar op als eenmalige kosten, dan draagt een herhaalorder bij dezelfde revisie haar niet opnieuw.