Herhaalorder: wat maakt de tweede keer goedkoper?

Wat verandert er bij een herhaalorder, en wat niet?

Een klant bestelt een onderdeel dat je eerder maakte: een herhaalorder, in het ERP vaak een herhaalartikel. Het ligt voor de hand om de prijs van de vorige keer over te nemen. Dat bedrag zegt alleen niet waarom het zo hoog was. Er kan een spanmal in zitten, een volledige eerstestukcontrole of een materiaalprijs van vorig jaar.

Een deel van het werk bestaat al: het NC-programma, de spanmal, het instelblad en, als je ze hebt geboekt, de werkelijke tijden van de vorige order. Andere dingen schuiven: de inkoopprijs van het materiaal, soms de revisie van de tekening en soms wat de klant aan controle vraagt. De tabel zet het per regel naast elkaar.

Welke eenmalige kosten vallen weg?

Eenmalige kosten maak je één keer per order of per onderdeel, los van het aantal: programmeren, een spanmal maken, instellen en het eerste stuk meten. Bij een kleine serie bepalen ze een groot deel van de stukprijs; hoe groot, laat waarom een kleine serie zoveel kost per stuk zien.

Bij een herhaalorder op dezelfde revisie valt de programmeertijd grotendeels weg. Het programma heeft gedraaid en de eerste stukken zijn goedgekeurd. Wat overblijft, is het programma terugzetten en de gereedschapslengtes vergelijken met wat je nu inzet, en dat hoort bij instellen.

De spanmal valt weg als die bij de eerste order betaald is en nog op de plank ligt. Spreek bij de eerste offerte af of de mal apart wordt gefactureerd of in de stukprijs zit, en van wie hij daarna is. Wie dat open laat, rekent de mal bij de herhaalorder dubbel of helemaal niet.

Wat kost instellen de tweede keer?

Instellen verdwijnt niet bij een herhaalorder: de machine moet nog steeds van de vorige order naar deze worden omgebouwd. Het lexicon van het Lean Enterprise Institute rekent die omsteltijd vanaf het laatste stuk van de vorige order tot het eerste goede stuk na het omstellen.

De tweede keer is die tijd korter omdat de stappen bekend zijn. Een instelblad legt vast welke spanmal, welk nulpunt en welke gereedschappen bij de order horen. De SMED-methode splitst instellen in werk dat een stilstaande machine vraagt en werk dat kan terwijl ze draait, en schuift zoveel mogelijk naar het tweede.

Nulpuntspannen gaat daarin het verst. De spanmal zit op een pallet of basisplaat met vaste referentiepunten, zodat het nulpunt na het wisselen op dezelfde plek ligt. MetaalNieuws beschreef in 2014 een werkplaats die met een nulpuntspansysteem de stukken buiten de machine op pallets opspande en zo het instellen per dag van uren naar minuten terugbracht.

Kopieer de insteltijd van de eerste order dus niet. Neem die als bovengrens en schat hoeveel ervan voorwerk was dat nu klaarligt: de mal bouwen, het nulpunt zoeken, het programma inrijden. Hoe het aantal opspanningen die tijd bepaalt, staat in opspanningen tellen.

Klopt de revisie nog?

Een herhaalorder is alleen een herhaling als de tekening dezelfde is. Vergelijk daarom eerst de revisieletter of het revisienummer met dat van de vorige order, voordat je iets hergebruikt. Staat er een nieuwe revisie op, dan heb je een tekeningwijziging, en die kan klein lijken en toch de route veranderen.

Een krappere tolerantie op één boring kan een extra nabewerking of een andere machine vragen. Een andere nabehandeling, anodiseren in plaats van blank, brengt een uitbestede regel en soms een maatcorrectie mee. Een gewijzigde schroefdraad vraagt ander gereedschap en soms een nieuw programma. De vorige calculatie geldt dan alleen nog voor de regels die de wijziging niet raakt; een revisie zonder wijzigingsomschrijving loop je maat voor maat na.

Rekenvoorbeeld: eerste order en herhaalorder van 25 stuks

Een voorbeeld met ronde getallen: een gefreesd deel, 25 stuks per order, dezelfde revisie. Het materiaal kostte € 8 per stuk op de peildatum van de eerste offerte en kost nu € 9. De cyclustijd kost € 12 per stuk en is bij beide orders gelijk gehouden.

De stukprijs halveert bijna, van € 52,80 naar € 26,60. De eenmalige regels zakken met € 680. Het materiaal gaat de andere kant op, met € 25 voor de hele order. Wie € 52,80 kopieert, laat de klant mal en programma twee keer betalen; wie op gevoel halveert, mist het duurdere materiaal.

De cyclustijd is in dit voorbeeld gelijk gebleven. Heb je bij de vorige order de werkelijke tijd per bewerking geboekt, dan vervangt die gemeten tijd de schatting.

Wat leer je van de vorige keer?

De vorige order is het beste bewijs dat je hebt, mits je de nacalculatie per bewerking vastlegt en niet alleen per order. Een gids van Subduxion laat zien dat pas de vergelijking per bewerking toont waar de schatting afweek.

Kijk ook of de geboekte tijd representatief was. Een gebroken frees of een storing maakt een tijd langer zonder dat de bewerking anders is. Zo'n uitschieter verandert de norm niet. Wijkt een bewerking af zonder zo'n oorzaak, pas dan alleen de norm van die bewerking aan en schrijf de reden erbij. Komt dezelfde afwijking bij meerdere orders terug, dan is het een signaal en geen toeval.

Een ERP bewaart de prijs van de vorige keer en meestal de geboekte uren, maar niet waarom die prijs zo was: welke regel eenmalig was, welke tijd afweek en waarom. Die redenen horen bij het onderdeel, niet in het hoofd van één calculator. Hoe je schatting en werkelijke tijd naast elkaar legt, staat in voor- en nacalculatie per bewerking.

Zo calculeer je een herhaalaanvraag

Loop deze vragen langs voordat je een prijs noemt, in deze volgorde.

• Is de revisie gelijk aan die van de vorige order?
• Bestaan programma en spanmal nog, en waar liggen ze?
• Is er een instelblad, en klopte het de vorige keer?
• Wat was de werkelijke tijd per bewerking, en waarom week die af?
• Wat is de inkoopprijs van het materiaal vandaag?
• Vraagt de klant opnieuw een volledige eerstestukcontrole?
• Is het aantal anders dan de vorige keer, en verandert dat de staffel?