BegrippenSoort begrip: VakbegripMeten
Wat houdt meten in?
Meten is het bepalen van de werkelijke waarde van een kenmerk met een meetmiddel, zodat je kunt vaststellen of een onderdeel aan de tekening voldoet.
Het kenmerk kan een diameter zijn, een afstand, een vlakheid of een ruwheid. In de werkplaats is meten meestal een stap in het keuren: vaststellen of het onderdeel binnen de eisen van de tekening valt. Keuren kan ook zonder een waarde te bepalen, bijvoorbeeld met een grenskaliber dat alleen goed of fout aangeeft, of visueel. Meten gebeurt aan de machine, in de machine met een taster en in een meetkamer onder beheerste omstandigheden.
Waar hangt de keuze van het meetmiddel van af?
De keuze van het meetmiddel hangt af van het kenmerk, de tolerantie, de meetonzekerheid die daarbij past, de bereikbaarheid en het aantal stuks. Een ⌀12 H7-boring kun je keuren met een grenskaliber of meten met een binnenmicrometer. Een positietolerantie ten opzichte van een referentiesysteem vraagt vaak een coördinatenmeetmachine, en bij een maximum-materiaalvoorwaarde kan ook een functioneel kaliber. Temperatuur telt mee: maten gelden bij 20 °C, dus een warm werkstuk meet je pas als het op temperatuur is, of je corrigeert voor de uitzetting. Als vuistregel houd je de meetonzekerheid op een klein deel van de tolerantie, vaak een tiende tot een kwart. Dat is een werkafspraak, geen normeis.
Hoe werkt meten in de praktijk?
Wat je meet en hoe vaak, volgt uit de eisen van de klant: een eerstestukcontrole, een steekproef per partij, een volledige controle of een meting tijdens het proces. Meten kost tijd per stuk en op de meetmachine ook eenmalige programmeertijd. Hoe meer getolereerde kenmerken en hoe krapper de toleranties, hoe meer meetwerk; een meetrapport per stuk of per partij komt daar bovenop. Meten door de operator terwijl de machine doorloopt, valt vaak binnen de cyclustijd; meten dat de machine stilzet of in de meetkamer gebeurt, niet. Kunststof delen kunnen na het bewerken nog in maat verlopen door temperatuur en vochtopname.
Waarmee wordt meten vaak verward?
Meten is niet de eerstestukcontrole: die is één moment, de volledige keuring van het eerste stuk met rapport. Meten is ook niet de tolerantie: de tolerantie is de eis, meten levert het bewijs. En een meetwaarde is niet exact: elke meting heeft een meetonzekerheid, die bepaalt hoeveel van de tolerantie overblijft voor de productie.
Veelgestelde vragen
Moet elke tolerantie naar de meetmachine?
Nee. Maattoleranties meet de operator vaak aan de machine met schuifmaat, micrometer of kaliber. Ook vorm- en plaatstoleranties zijn soms met een meetklok, vlakplaat of functioneel kaliber te keuren. De meetmachine is vooral nodig waar meerdere kenmerken samen ten opzichte van referenties bepaald moeten worden.
Telt meettijd mee in de cyclustijd?
Dat hangt ervan af. Meet de operator terwijl de machine doorloopt, dan valt het vaak binnen de cyclus. Staat de machine stil of gaat het deel naar de meetkamer, dan niet. Voer die meettijd als eigen post op; de nacalculatie toont of hij klopte.