Wat hoort er in een complete aanvraag?

Wat is een complete aanvraag?

Vrijdagmiddag komen drie aanvragen binnen. De eerste heeft per onderdeel een model en een tekening, de tweede alleen tekeningen, de derde een STEP-model en de vraag wat het gaat kosten. Alleen de eerste is een complete aanvraag: genoeg om zonder terugvragen een kostprijs op te bouwen.

Bij elk onderdeel hoort een STEP-model en een pdf-tekening. Daarbij komen de materiaalspecificatie met de toestand van het materiaal, een gevraagd aantal en de herhaalfrequentie, de levertermijn, de kwaliteitseisen en de klantspecifieke eisen zoals markering, verpakking en certificaten. Elk van die gegevens raakt een regel in de calculatie: materiaal, instellen, verspanen, meten of uitbesteden.

Wat er niet in staat, verdwijnt niet. Het wordt een vraag aan de klant, die tijd kost, of een aanname van de calculator, die zonder toelichting in de prijs belandt.

Welk bestand draagt welke eis?

Het STEP-model draagt de vorm: de exacte 3D-geometrie van vlakken, boringen en kamers. Achter de naam STEP zit ISO 10303, een norm met meerdere toepassingsprotocollen. De extensie .step zegt dus weinig: de inhoud hangt af van het gekozen protocol en van wat het cad-systeem bij de export heeft meegegeven.

AP242, een van die protocollen, kan naast geometrie ook PMI dragen: maattoleranties, vorm- en plaatstoleranties en datums in het model zelf. De STEP File Analyzer van NIST toont per bestand welke PMI erin zit. Een STEP-bestand dat bij een werkplaats binnenkomt, draagt vaak alleen de geometrie; toleranties, ruwheid en materiaal staan dan op de pdf-tekening ernaast.

Op de tekening staan daarom de eisen: maten met tolerantie, vorm en plaats, ruwheid, materiaal, nabehandeling en opmerkingen. Het titelblok geeft onderdeelnummer, revisie, materiaal en de algemene tolerantie. Hoe ver die algemene tolerantie reikt, lees je in wat een algemene tolerantie wel en niet zegt.

Wat je navraagt: de checklist voor de binnendienst

De binnendienst krijgt de aanvraag als eerste in handen. Loop deze lijst langs voordat de aanvraag naar de calculator gaat: pas dan is het een complete aanvraag. Elk nee wordt een vraag aan de klant, gebundeld in één mail in plaats van vijf losse.

• Per onderdeel een STEP-model en een pdf-tekening.
• De koppeling tussen model en tekening klopt: hetzelfde onderdeelnummer en dezelfde revisie, zoals die in het titelblok staat.
• Een materiaalspecificatie met toestand, bijvoorbeeld EN AW-6082 T6, niet alleen ‘aluminium’, en of de klant het materiaal zelf aanlevert.
• Een gevraagd aantal per onderdeel, eventueel een staffel, en of het eenmalig werk of herhaalwerk is.
• De gewenste leverweek, en of deelleveringen mogen.
• De nabehandeling met specificatie: soort behandeling, kleur of laagdikte, en wat afgedekt moet worden.
• De kwaliteitseisen: eerste-stukcontrole, meetrapport, steekproef of controle van elk stuk.
• De documenten bij levering, zoals een materiaalcertificaat, en welk type volgens EN 10204.
• De klanteisen: markering, verpakking en de normen waarnaar de tekening verwijst.

Wat je meestuurt: de checklist voor de klant

Deze lijst is voor de inkoper of engineer die de aanvraag verstuurt; je kunt hem zo doorsturen. Hoe vollediger het pakket, hoe sneller de offerte terugkomt en hoe minder aannames erin staan.

• Het STEP-model van elk onderdeel, met dezelfde naam als de tekening.
• De pdf-tekening van elk onderdeel, in de revisie die je wilt bestellen.
• Het materiaal zoals het op de tekening staat, met toestand, de alternatieven die je accepteert en of je het zelf aanlevert.
• Het aantal per onderdeel en, als je dat al weet, hoe vaak het terugkomt.
• De gewenste levertermijn.
• De nabehandeling met specificatie, en of de verspaner die mag uitbesteden.
• Welke documenten je bij levering wilt: meetrapport, eerste-stukcontrole, materiaalcertificaat en het type certificaat.
• Eisen voor markering en verpakking, en de normen waarnaar je tekening verwijst.

Wat geldt als model en tekening elkaar tegenspreken?

Bij een verschil leidt de tekening voor de eisen: toleranties, ruwheid, materiaal en opmerkingen. Het model blijft de bron voor de exacte 3D-vorm. Vraagt de tekening een boring van Ø8 H7 die in het model Ø8,2 meet, dan reken je met de tekening en vraag je na welke maat bedoeld is.

ISO 16792 erkent twee werkwijzen: alleen een 3D-model, of een 3D-model met een 2D-tekening. Ook bij modelgebaseerd werken blijft de tekening dus een geldige drager van eisen. In het model staan ze pas als de ontwerper ze erin heeft gezet. Komt een aanvraag zonder tekening, vraag dan uitdrukkelijk of het model de eisen draagt.

Leg vast van welke revisie en welk bestand je uitgaat, en waarom. Een tegenspraak die je met een aanname oplost, hoort in de offerte als voorbehoud, zodat de klant hem kan bevestigen.

Hoe voorkom je een stille revisiewissel?

Een nieuwe tekeningrevisie kan een strengere tolerantie of een extra opmerking bevatten bij een STEP-model dat precies gelijk is gebleven. Het omgekeerde komt ook voor. Open je alleen het bestand dat je gewend bent, dan mis je het verschil.

Een offerte noemt daarom de exacte revisie waarop ze is gebaseerd. Komt er een nieuwe revisie binnen, dan is dat een nieuwe vraag aan de calculatie, ook als de vorm vergelijkbaar lijkt.

Bij herhaalwerk geldt hetzelfde. Een echte herhaalorder, met hetzelfde onderdeel, dezelfde revisie en dezelfde route, kan het programma en de opgebouwde instelkennis hergebruiken. Bij een nieuwe revisie toets je eerst of programma en opspanningen nog kloppen, voordat je ze hergebruikt.

Welke gegevens vallen het makkelijkst weg?

De vorm komt mee zodra er een model is. De gegevens eromheen vallen het makkelijkst weg, omdat ze buiten het model staan en pas laat in de calculatie opvallen. Drie verdienen bij elke aanvraag een tweede blik.

De nabehandeling. Anodiseren, harden of coaten vraagt al bij de calculatie een specificatie, een offerte van de leverancier en een doorlooptijd die in de levertermijn past. Die leveranciersofferte bepaalt mee hoe snel je eigen offerte de deur uit kan. Ontbreekt de prijs nog, laat de regel dan open; een nabehandeling zonder prijs legt uit waarom.

De kwaliteitseisen. Met een eerste-stukcontrole toon je aan dat een nieuw of gewijzigd productieproces onderdelen volgens specificatie oplevert; voor de Europese lucht- en ruimtevaart legt EN 9102 de eisen vast. Zo'n controle of een meetrapport kost meettijd en rapportagetijd, en verdient een eigen post in de prijs. Staat de eis niet in de aanvraag, dan ontbreekt die post ook in de offerte.

De documenten. Een materiaalcertificaat is in de aanvraag een eis en in de prijs een regel: de materiaalleverancier moet het kunnen leveren, en iemand voegt het bij de zending. Vraag daarom welk type uit EN 10204 de klant wil.

Het verschil zit in de keuring en in wie tekent. Een testrapport 2.2 vermeldt resultaten van niet-specifieke keuring en wordt bevestigd door de producent. Een inspectiecertificaat 3.1 vermeldt resultaten van specifieke keuring, bevestigd door een keurmeester van de producent die los van de productie staat. Bij een 3.2-certificaat tekent ook een keurmeester namens de koper, of een die de regelgeving aanwijst.

Een directe prijs op een geüpload STEP-model rekent alleen de vorm, en deze drie posten zitten niet in de vorm. Komen ze pas na de offerte boven tafel, dan betaalt de werkplaats de anodiseur, de meettijd en het certificaat uit de marge, of gaat ze terug naar de klant om de prijs te verhogen. En wie werkplaatsen op zo'n prijs vergelijkt, kiest de werkplaats die het meest weglaat.