BegrippenSoort begrip: VakbegripCoaxialiteit en concentriciteit
Wat zijn coaxialiteit en concentriciteit?
Coaxialiteit begrenst hoe ver de as van een cilindrisch kenmerk van een datumas mag liggen; concentriciteit doet dat voor een middelpunt in één doorsnede.
Coaxialiteit en concentriciteit delen in ISO 1101 het symbool ◎ en zijn plaatstoleranties met een datum. Coaxialiteit gaat over een as: de afgeleide as van het kenmerk moet binnen een cilinder met de ⌀-waarde liggen, coaxiaal met de datumas. Concentriciteit gaat over het middelpunt van een doorsnede: dat moet binnen een cirkel met de ⌀-waarde rond het datumpunt liggen. Een diameter tussen twee lagerzittingen, met coaxialiteit ⌀0,02 ten opzichte van de gemeenschappelijke datum A-B van die zittingen, mag met zijn as dus over de hele lengte hooguit 0,01 mm van de datumas verwijderd zijn.
Wat zegt de norm over coaxialiteit en concentriciteit?
In ISO 1101 geldt concentriciteit per doorsnede; de huidige uitgave geeft dat aan met ACS, any cross section, bij het kader. ASME Y14.5 heeft concentriciteit en symmetrie in de uitgave van 2018 geschrapt; coaxialiteit regel je daar met positie, slingering of profiel. Concentriciteit volgens de oudere ASME-uitgaven werkte met de middens tussen tegenover elkaar liggende punten en is niet hetzelfde als de ISO-eis. Kijk daarom welke norm de tekening aanroept, en welke uitgave.
Hoe werken coaxialiteit en concentriciteit in de praktijk?
Diameters die in één spanning gedraaid of geslepen worden, liggen meestal dicht op dezelfde as; de afwijking hangt dan af van de machine, de doorbuiging van een slank werkstuk en de ondersteuning met een center of bril. Moet het werkstuk om voor de tweede zijde, dan bepaalt het spannen de afwijking: zachte bekken of een spantang op de afgedraaide diameter, uitklokken, of draaien en slijpen tussen centers. Op een draaibank met tegenspil neemt de tegenspil het werkstuk geautomatiseerd over; ook dat is een omspanning, en de uitlijning tussen beide spillen telt mee. Coaxialiteit eenduidig aantonen vraagt een coördinatenmeetmachine of een vorm- en rondheidsmeter.
Waarmee worden coaxialiteit en concentriciteit vaak verward?
Coaxialiteit is geen slingering: slingering meet het oppervlak terwijl het deel om de datumas draait, en bevat vorm en ligging samen. Een deel kan binnen zijn coaxialiteit liggen en toch te veel slingeren als de diameter niet rond is. Coaxialiteit is ook geen positie, al kan een positietolerantie ten opzichte van een datumas een vergelijkbare zone geven.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen coaxialiteit en concentriciteit?
Coaxialiteit gaat over de as van een cilindrisch kenmerk over zijn lengte, concentriciteit over het middelpunt in één doorsnede. Het symbool is hetzelfde, de zone niet: een cilinder tegenover een cirkel.
Kan ik coaxialiteit met een meetklok meten?
Niet zonder meer. Een meetklok aan het draaiende deel meet slingering, vorm inbegrepen. Valt de radiale slingering binnen de coaxialiteitswaarde, met dezelfde datum, dan is bij een kleine vormafwijking ook de coaxialiteit gehaald. Anders beslist een coördinatenmeting.
Waarom staat er op Amerikaanse tekeningen geen concentriciteit meer?
Omdat ASME Y14.5 sinds de uitgave van 2018 concentriciteit niet meer kent, net zomin als symmetrie. Tekeningen volgens die uitgave gebruiken positie, slingering of profiel. Oudere ASME-tekeningen kunnen het symbool nog dragen, en in ISO 1101 bestaat het nog.