BegrippenSoort begrip: VakbegripCilindriciteit
Wat is cilindriciteit?
Cilindriciteit is een vormtolerantie die rondheid, rechtheid van de beschrijvende lijnen en tapsheid samen begrenst over het hele cilindervlak.
Cilindriciteit ⌭ is een vormtolerantie zonder referentie. Het hele cilindervlak moet liggen tussen twee coaxiale cilinders die radiaal de tolerantiewaarde uit elkaar liggen. Daarmee vallen rondheid in elke doorsnede, rechtheid van de beschrijvende lijnen, tapsheid en tonvorm onder één getal. Bij een boring van ⌀50 mm en 120 mm lang met een cilindriciteit van 0,01 mm moet de vormafwijking over de hele lengte, of die nu ovaal, tonvormig, taps of krom is, binnen een radiale zone van 0,01 mm blijven.
Wat zegt de norm over cilindriciteit?
De zone staat in ISO 1101; begrippen en standaardwaarden voor de meting staan in ISO 12180. Net als bij rondheid hangt de gemeten waarde af van de referentiecilinder, het filter en de meetstrategie, zoals het aantal doorsneden en lijnen. Onder ISO 8015 begrenst de maattolerantie de vorm niet; een cilindriciteit of de envelopvoorwaarde Ⓔ doet dat wel.
Hoe werkt cilindriciteit in de praktijk?
Bij lange boringen en zittingen kan cilindriciteit de route verlengen. Kotteren of fijndraaien over een grote lengte laat tapsheid of tonvorm achter als kotterstang of werkstuk doorbuigt; voor een krappe waarde volgt slijpen of honen, vaak uitbesteed, met transport en levertijd erbij. Meten vraagt een vormmeetmachine met een verticale rechtheidsas of een coördinatenmeetmachine die op meerdere hoogtes en langs meerdere lijnen tast. Hoeveel tijd dat kost, hangt af van de waarde, de lengte en het aantal stuks.
Waarmee wordt cilindriciteit vaak verward?
Cilindriciteit is geen rondheid: rondheid begrenst één doorsnede. Totale slingering ⌰ lijkt erop, maar die meet je om een referentieas en begrenst naast de vorm ook de ligging ten opzichte van die as; cilindriciteit kent geen referentie.
Hoe zie je cilindriciteit in Blake?
In Blake staan de cilindriciteit en de passing van dezelfde boring als voorstel uit de tekening bij het onderdeel, en je bevestigt of corrigeert beide waarden. Laat je honen of slijpen bij een toeleverancier, dan staat dat als aparte regel uit je uitbestedingsbibliotheek in de calculatie, open zolang er geen prijs is. Meer over calculatie.
Veelgestelde vragen
Wat is strenger, cilindriciteit of rondheid?
Bij dezelfde waarde cilindriciteit, want die omvat rondheid in elke doorsnede plus rechtheid en tapsheid over de lengte. Een deel dat de cilindriciteit haalt, haalt dezelfde rondheid ook; andersom niet.
Hoe meet je de cilindriciteit van een as of boring?
Op een vormmeetmachine met verticale rechtheidsas of op een coördinatenmeetmachine die meerdere doorsneden en lijnen tast. Een paar diameters met een binnenmicrometer zegt weinig over de vorm tussen die punten.
Waarom staat er cilindriciteit op een lagerzitting?
Omdat een dunne lagerring de vorm van zijn zitting grotendeels overneemt. Een ovale of tapse zitting vervormt de loopbaan en kan de levensduur verkorten. Daarom staat de vorm naast de passing apart op de tekening.