BegrippenSoort begrip: VakbegripBereikbaarheid
Wat is bereikbaarheid bij het verspanen?
Bereikbaarheid geeft aan of een gereedschap een kenmerk kan bewerken zonder dat gereedschap, houder of spil met het werkstuk of het spanmiddel botst.
De vraag geldt per opspanning en per beschikbaar gereedschap: de snijkant moet erbij komen, en ook schacht, spilneus of kop moeten vrij blijven. Het gaat niet om de vraag of het kenmerk maakbaar is, maar of het vanuit deze stand met voldoende stijfheid te bereiken is. Hetzelfde kenmerk kan in de ene opspanning onbereikbaar zijn en in de volgende goed bereikbaar.
Waar hangt bereikbaarheid van af?
Bereikbaarheid hangt af van de diepte en breedte van het kenmerk, de binnenradii, de lengte en diameter van het gereedschap, de vorm van de houder, de stand van het werkstuk, de kinematica en zwenkbereiken van de machine, het spanmiddel en wat eerdere bewerkingen al hebben weggenomen. Ook stijfheid hoort bij bereikbaarheid. In het eenvoudige balkmodel neemt de doorbuiging van een uitstekende frees bij gelijke kracht toe met de derde macht van de uitsteeklengte en af met de vierde macht van de diameter. Een kenmerk dat net bereikbaar is, kan daardoor alleen met lage snijwaarden en een matige ruwheid te maken zijn.
Hoe werkt bereikbaarheid in de praktijk?
Een voorbeeld: in een kamer van 40 mm diep met binnenradii van 3 mm past in de hoeken hoogstens een frees van ⌀6, in de praktijk vaak een kleinere, en die moet ruim 40 mm uitsteken. De rest van de kamer kan met een grotere frees; voor de hoeken blijft de slanke frees nodig. Die is gevoelig voor trillen en vraagt kleinere sneden en een lagere voeding, dus meer bewerkingstijd. Is een kenmerk vanuit de huidige stand niet te halen, dan zijn er verschillende uitwegen: een frees met lange hals, een slankere krimphouder, een haakse kop, een extra opspanning of een machine met meer assen. Welke optie het gunstigst is, hangt af van aantal stuks, beschikbaar gereedschap en tarieven. Soms is overleg met de klant over radius of diepte de betere weg.
Waarmee wordt bereikbaarheid vaak verward?
Bereikbaarheid is niet maakbaarheid: een kenmerk kan bereikbaar zijn en toch een tolerantie of ruwheid dragen die in die situatie niet haalbaar is. Het is ook niet het werkbereik: dat zegt of het hele werkstuk binnen de asbereiken van de machine past; bereikbaarheid gaat over één kenmerk met één gereedschap. En het is niet de bewerkingsrichting: die zegt vanuit welke richting je een kenmerk benadert, bereikbaarheid zegt of dat vanuit die richting ook lukt.
Veelgestelde vragen
Kan ik een onbereikbaar kenmerk oplossen met ander gereedschap?
Soms, met een frees met lange hals, een slankere houder of een haakse kop. Lukt dat niet met voldoende stijfheid, dan resteren een extra opspanning, een andere machine of de vraag aan de klant of radius of diepte anders mag.
Waarom geven diepe, smalle kenmerken problemen?
Een frees die dun genoeg is voor het kenmerk, steekt ver uit en buigt daardoor sterk door. Om trillen te voorkomen gaan snedediepte en voeding omlaag, en daarmee gaat de bewerkingstijd omhoog. Wandmaat en ruwheid onderin zijn bovendien moeilijker te halen.