BegrippenSoort begrip: VakbegripWerkbereik
Wat is het werkbereik van een machine?
Het werkbereik is de ruimte waarin een machine kan bewerken, bepaald door asverplaatsing en tafel; spanmiddel en gereedschap beperken het verder.
Het werkbereik is de ruimte waarbinnen het gereedschap het werkstuk kan bewerken. Bij een bewerkingscentrum begint het bij de verplaatsing in X, Y en Z, aangevuld met tafelmaat, maximale tafelbelasting en de kleinste en grootste afstand tussen spilneus en tafel. Bij een draaibank gaat het om de draaidiameter boven bed en boven slede, de draailengte of afstand tussen de centers en de grootste staafdiameter door de spil. Bij een machine met rond- of zwenkassen komen de zwenkdiameter en de vrije ruimte rond tafel en spil erbij.
Wat beperkt het werkbereik?
De bruikbare ruimte voor een onderdeel is kleiner dan de asverplaatsing. Spanmiddel en eventuele mal nemen hoogte en breedte weg; gereedschapslengte en houder bepalen hoe dicht de spil bij het werkstuk komt. Op een 5-asser met zwenktafel hangt het bereik af van de stand van de rondassen: een hoog of breed werkstuk dat rechtop past, kan bij kantelen tegen spil of machinedeel aanlopen. Omgekeerd kan een werkstuk dat groter is dan de verplaatsing soms toch op de machine, als alleen een deel bewerkt hoeft te worden of als je het verzet en opnieuw uitlijnt.
Hoe werkt het werkbereik in de praktijk?
Werkbereik is meestal de eerste schifting bij de machinekeuze. Reken je met een tarief per machine, dan krijgt een onderdeel dat alleen op de grootste machine past het tarief van die machine, ook als het werk zelf eenvoudig is; of dat duurder uitvalt dan verzetten of uitbesteden, hangt af van tarieven, aantal en toleranties. Zit een onderdeel dicht bij een grens, dan controleer je met het werkelijke spanmiddel en gereedschap, bij voorkeur in een simulatie met het machinemodel.
Waarmee wordt het werkbereik vaak verward?
Werkbereik is niet de tafelmaat: een tafel kan groter zijn dan de verplaatsing, zodat een deel er wel op past maar niet overal te bereiken is. Werkbereik is ook geen maakbaarheid: binnen het bereik passen zegt dat het werkstuk in de machine past, niet dat elk kenmerk bereikbaar is of dat de toleranties gehaald worden.
Hoe zie je het werkbereik in Blake?
In Blake leg je per machine het werkbereik en de assen vast. Bij een onderdeel toetst Blake per machine of het daarbinnen valt en toont welke grens beslist, bijvoorbeeld de hoogte in Z. Dat is een eerste toets op werkbereik en assen, geen oordeel over maakbaarheid. Meer over werkplaats.
Veelgestelde vragen
Telt het spanmiddel mee in het werkbereik?
In de opgave van de machinebouwer meestal niet: die noemt asverplaatsingen en tafelmaat. Voor een onderdeel telt het wel, want bankschroef, nulpuntspansysteem of mal nemen ruimte weg, en de gereedschapslengte bepaalt hoe dicht de spil kan komen.
Kan een onderdeel groter zijn dan het werkbereik?
Soms. Moet maar een deel bewerkt worden, of kun je het werkstuk verzetten en opnieuw uitlijnen, dan kan het. Dat kost extra opspanningen en vraagt aandacht voor maten die over de verzetting heen lopen.
Wat als een onderdeel net niet past?
Dan zijn er meestal drie wegen: een andere machine, verzetten over meerdere opspanningen, of uitbesteden aan een werkplaats met een grotere machine. Soms lost overleg met de klant het op, over een maat of over het delen van het onderdeel.