BegrippenSoort begrip: VakbegripAfkeur
Wat is afkeur?
Afkeur is een stuk dat niet aan de eisen voldoet en niet meer wordt gebruikt, omdat herbewerken niet kan, niet loont of niet is toegestaan.
Afkeur is zowel de beslissing dat een afwijkend stuk niet meer voor het bedoelde gebruik wordt ingezet, als het stuk zelf. Het is een van de mogelijke maatregelen bij een afwijkend product, naast herbewerken, repareren en gebruiken met een concessie. Neem een boring ⌀12 H7: die mag tussen 12,000 en 12,018 mm liggen. Meet ze na het ruimen 12,03 mm, dan is er geen materiaal meer om binnen de tekening te corrigeren. Het stuk wordt afgekeurd, tenzij de klant een concessie of een reparatie toestaat, zoals een bus inzetten. Spanen en materiaalresten zijn geen afkeur; die horen bij het normale verbruik.
Waar hangt afkeur van af?
Afkeur kan overal in de route ontstaan: in de machine, door kromtrekken bij een warmtebehandeling, door maatgroei bij een nabehandeling, door schade bij transport of pas bij de eindcontrole. Hoe groot de kans erop is, hangt af van de verhouding tussen tolerantie en processpreiding, de stijfheid van het werkstuk, restspanning in het materiaal, het aantal opspanningen en de meetmethode. Bij een enkelstuk blijkt vaak pas aan het eind of het stuk goed is; in een serie vangen een eerstestukcontrole en tussentijds meten veel af voordat een fout zich herhaalt.
Hoe werkt afkeur in de praktijk?
Wat een afgekeurd stuk kost, hangt af van waar in de route het gebeurt: hoe later, hoe meer materiaal, machinetijd en uitbesteding er al in zitten. Vraagt de order een vast aantal goede stuks, dan doorloopt het vervangende stuk de route opnieuw, en bij een klein aantal kan dat betekenen dat je bewerkingen opnieuw moet instellen. Een algemene afkeuropslag zonder onderbouwing heeft voor een bepaald onderdeel weinig betekenis. Bij werk met een herkenbaar hoger risico, zoals dunne wanden of krappe vorm- en plaatstoleranties, kun je een risico-opslag of extra startmateriaal als eigen post opnemen en na levering in de nacalculatie zien of die klopte.
Waarmee wordt afkeur vaak verward?
Afkeur is geen herbewerking: een herbewerkt stuk voldoet daarna aan de eisen, een afgekeurd stuk wordt vervangen. Ook is niet elk eerste stuk waarop je instelt afkeur: het kan binnen de eisen vallen en alleen meer tijd hebben gekost. En een afwijking is nog geen afkeur: dat wordt het pas door de beslissing die in het afwijkingsrapport wordt vastgelegd.
Veelgestelde vragen
Hoort afkeur in de voorcalculatie?
Dat is een calculatieafspraak. Bij werk met een herkenbaar hoger risico, zoals dunne wanden, krappe geometrische toleranties of een nabehandeling die de maat verandert, kun je er een eigen post voor opnemen. De nacalculatie laat dan zien of die opslag toereikend was.
Waarom is afkeur na de nabehandeling zo duur?
Omdat het stuk op dat moment bijna de hele route achter de rug heeft: materiaal, verspanen in meerdere opspanningen, transport en de nabehandeling zelf. Het vervangende stuk moet al die stappen opnieuw door, wat ook doorlooptijd kost.
Mag een afwijkend stuk toch geleverd worden?
Alleen met een concessie: de klant geeft toestemming om het stuk ondanks de afwijking te gebruiken. Die toestemming leg je vast bij het afwijkingsrapport. Zonder concessie wordt het stuk herbewerkt of afgekeurd.