BegrippenSoort begrip: VakbegripVlakheid
Wat is vlakheid?
Vlakheid is een vormtolerantie die begrenst hoeveel een vlak van een ideaal vlak mag afwijken, als zone tussen twee evenwijdige vlakken, zonder datum.
Het symbool is ⏥, en de afstand tussen de twee evenwijdige grensvlakken is gelijk aan de tolerantiewaarde: elk punt van het getolereerde vlak moet ertussen liggen. Die twee vlakken mogen vrij kantelen en verschuiven; ze zijn aan geen datum gebonden. Vlakheid zegt dus niets over de stand of de hoogte van het vlak, alleen over de vorm. Een vlakheid van 0,05 mm laat een hol, bol of getordeerd vlak toe, zolang het tussen twee vlakken op 0,05 mm past.
Waar hangt vlakheid van af?
Hoe vlak een vlak wordt, hangt af van de stijfheid van werkstuk en opspanning, restspanning in het materiaal, spankracht, warmte uit het verspanen, de machinegeometrie en de strategie. Een dun of asymmetrisch deel kan na het lossen terugveren of kromtrekken doordat spanning vrijkomt. Eerst voorbewerken, dan lossen of met lage kracht opnieuw spannen en daarna nabewerken kan helpen; spanningsarmgloeien tussendoor is een andere mogelijkheid. Vlakfrezen, slijpen, leppen en vlakhonen halen elk een ander niveau, afhankelijk van grootte en materiaal.
Wat zegt de norm over vlakheid?
ISO 1101 legt het symbool en de tolerantiezone vast, ISO 12781 de begrippen en meetvoorwaarden voor vlakheid. Als referentie voor de beoordeling geldt standaard de minimale zone: de twee evenwijdige vlakken met de kleinste onderlinge afstand die alle punten omsluiten. Een andere referentie, zoals een kleinste-kwadratenvlak, geeft een andere uitkomst en hoort dan als modificator in het kader te staan. Een vlak zonder eigen kader valt onder de algemene geometrische tolerantie, als de tekening die geeft.
Hoe werkt vlakheid in de praktijk?
Vlakheid meet je op een meetmachine, met een meetklok over een vlak dat op instelbare steunen is uitgericht, of optisch bij zeer kleine waarden. Leg je het werkstuk plat op de meetplaat en ga je met een meetklok over het bovenvlak, dan meet je evenwijdigheid ten opzichte van de onderkant, geen vlakheid. Of een krappe vlakheid een extra bewerking of een uitbestede stap vraagt, hangt af van maat, wanddikte, materiaal en machine.
Waarmee wordt vlakheid vaak verward?
Vlakheid is geen evenwijdigheid: evenwijdigheid verwijst naar een datum en begrenst de stand van het vlak, en daarmee ook de vlakheid. Vlakheid is ook geen ruwheid: vlakheid gaat over de vorm van het hele vlak, ruwheid over de fijne structuur binnen een korte meetlengte. Een spiegelglad vlak kan hol liggen.
Hoe zie je vlakheid in Blake?
De vlakheidseis staat in Blake met de andere toleranties als voorstel uit de tekening bij het onderdeel. Besteed je een slijp- of lepstap uit, dan staat die als eigen regel uit je eigen bibliotheek met uitbestede bewerkingen; ontbreekt de prijs, dan blijft de regel open. Meer over calculatie.
Veelgestelde vragen
Haal ik een krappe vlakheid met frezen?
Op een stijf werkstuk, met weinig spankracht en een lichte laatste snede, vaak wel. Bij een dun of asymmetrisch deel dat na het lossen terugveert, is soms een tussenstap, slijpen of leppen nodig. Wat haalbaar is, hangt af van maat, materiaal en machine.
Heeft vlakheid een datum nodig?
Nee. Vlakheid vergelijkt het vlak alleen met een ideaal vlak. Staat er in een vlakheidskader toch een datumletter, dan is de aanduiding fout; vraag na of evenwijdigheid of haaksheid bedoeld is.