BegrippenSoort begrip: VakbegripSpanmal
Wat is een spanmal?
Een spanmal is een spanmiddel dat voor één onderdeel of onderdeelfamilie gemaakt is, met eigen aanslagen en klemmen, zodat het werkstuk herhaalbaar ligt.
Constructief gaat het om een plaat of constructie met steunpunten, aanslagen of paspennen, en klemmen. Het werkstuk ligt er steeds in dezelfde positie, zodat je het nulpunt niet per stuk opnieuw hoeft te bepalen. Een spanmal kan meerdere stuks tegelijk houden en kan op een nulpuntspansysteem staan, zodat ook de mal zelf herhaalbaar op de machine komt. Zachte bekken die op de vorm van het deel zijn uitgefreesd, zitten tussen een standaard spanmiddel en een spanmal in.
Hoe werkt een spanmal in de praktijk?
Een spanmal vraagt ontwerp, materiaal, maakwerk en inregelen; daar kunnen een kortere insteltijd, een kortere of gelijkmatiger cyclustijd en een herhaalbare positie tegenover staan. Of dat loont, hangt af van het aantal stuks per serie, hoe vaak het onderdeel terugkomt, de insteltijd die je uitspaart, de nauwkeurigheid die de tekening vraagt en wat opslaan en onderhouden kost. Bij een nieuwe revisie bepaalt de wijziging of de mal nog past: een verplaatste boring kan een aanslag of paspen ongeldig maken, een gewijzigde ruwheid meestal niet. Of je de mal als eenmalige post opvoert of over de stuks verdeelt, is een calculatieafspraak die je met de klant vastlegt.
Waarmee wordt een spanmal vaak verward?
Niet elk spanmiddel is een spanmal: een bankschroef of klauwplaat is algemeen bruikbaar, een spanmal is voor een bepaald onderdeel gemaakt. Een spanmal is ook geen boormal: een boormal geleidt het gereedschap, bijvoorbeeld met boorbussen, een spanmal positioneert en klemt alleen het werkstuk.
Veelgestelde vragen
Wanneer loont een spanmal voor een herhaalorder?
Als de bespaarde insteltijd en het herhaalbare resultaat over alle verwachte series meer opleveren dan de mal kost. Daarbij tellen aantallen, herhaalfrequentie, uurtarief en de nauwkeurigheid die de tekening vraagt. Bij een enkelstuk zonder herhaling loont hij zelden.
Wat gebeurt er met de mal bij een nieuwe revisie?
Toets eerst of de wijziging de mal raakt: andere maten aan steun- of spanvlakken of een verplaatste boring kunnen aanslagen en nulpunt ongeldig maken. Soms volstaat een aanpassing, soms is een nieuwe mal nodig, met een nieuwe eenmalige post.
Wie is eigenaar van een spanmal?
Dat leg je vast in offerte of voorwaarden. Betaalt de klant de mal als aparte post, dan is hij vaak eigendom van de klant en bewaart de leverancier hem. Zit de mal verwerkt in de stukprijs, dan is dat minder vanzelfsprekend.