BegrippenSoort begrip: VakbegripSpaanbreking
Wat is spaanbreking?
Spaanbreking is de mate waarin de spaan in korte stukken breekt in plaats van als lange krul door te lopen, vooral van belang bij draaien en boren.
Spaanbreking gaat over de vorm van de spaan die bij het verspanen ontstaat: korte, gebroken spanen of lange, doorlopende krullen. Het Engelse chip control is ruimer en omvat ook de afvoer van spanen. Bij draaien en boren loopt de snede ononderbroken door, waardoor een lange spaan kan ontstaan die om gereedschap, werkstuk of klauwplaat wikkelt. Bij frezen onderbreekt elke tand de snede, zodat het probleem daar meestal de afvoer en het opnieuw versnijden van spanen is.
Waar hangt spaanbreking van af?
Of een spaan breekt, hangt af van het materiaal, de spaandikte en de geometrie. Taaie materialen zoals austenitisch roestvast staal, koolstofarm staal, zuiver aluminium, koper en veel kunststoffen geven lange spanen. Automatenstaal en automatenlegeringen van aluminium en messing breken gemakkelijker door toevoegingen als zwavel, lood of bismut. De voeding bepaalt samen met de instelhoek de spaandikte, de snedediepte vooral de spaanbreedte; een spaanbreker in de wisselplaat werkt binnen een bepaald bereik van voeding en snedediepte, dat de gereedschapsleverancier per geometrie opgeeft. Koelmiddel onder hoge druk kan de spaan helpen breken.
Hoe werkt spaanbreking in de praktijk?
Slechte spaanbreking kost bemande tijd: spanen verwijderen, vaker stoppen, een beschadigd oppervlak door een spaan die om het werkstuk draait. Onbemand of in een nachtploeg draaien vraagt een betrouwbare spaanbreking, naast andere voorwaarden zoals standtijd en procesbewaking. Een onderdeel in een slecht brekend materiaal kan daardoor duurder uitvallen dan hetzelfde deel in automatenstaal, ook bij gelijke bewerkingstijd; hoeveel, hangt af van hoe je bemande en onbemande uren in je calculatie rekent.
Waarmee wordt spaanbreking vaak verward?
Spaanbreking is niet hetzelfde als verspaanbaarheid: de spaanvorm is één van de criteria van verspaanbaarheid, naast gereedschapsslijtage, snijkrachten en oppervlaktekwaliteit. En een spaanbreker is geen spaanafvoer: de spaanbreker beïnvloedt de vorm, de afvoer haalt de spanen uit het werkgebied en de machine.
Veelgestelde vragen
Waarom wikkelt de spaan om mijn beitel?
Omdat het materiaal taai is of voeding en snedediepte buiten het werkgebied van de spaanbreker vallen. Een andere spaanbreker, een hogere voeding, een andere snedediepte of koelmiddel onder hoge druk helpt vaak; bij sommige materialen blijft het lastig.
Kan een serie onbemand draaien met slechte spaanbreking?
Zelden betrouwbaar. Een lange spaan kan de machine laten stoppen, het werkstuk beschadigen of de stafaanvoer hinderen. Onbemande uren zijn in een calculatie pas verdedigbaar als de spaan bij dat materiaal en die snijwaarden aantoonbaar breekt.
Telt spaanbreking mee in de prijs per stuk?
Indirect. Een materiaal dat slecht breekt, vraagt vaker een operator bij de machine en maakt onbemand draaien minder zeker. Hoe zwaar dat weegt, hangt af van hoe je bemande en onbemande uren rekent.