BegrippenSoort begrip: VakbegripAutomatenstaal (11SMnPb30)
Wat is automatenstaal?
Automatenstaal is staal met toegevoegde zwavel, soms ook lood, waardoor de spaan kort breekt; het is bedoeld voor draaiwerk in grote aantallen.
Automatenstaal is staal waaraan zwavel is toegevoegd, en bij de bekendste soort ook lood. Mangaansulfide-insluitingen en lood laten de spaan kort breken en verlagen de gereedschapsslijtage. 11SMnPb30 (1.0718) is de gangbare gelode soort, 11SMn30 (1.0715) de loodvrije tegenhanger. Ze worden vooral geleverd als blank getrokken rond, zeskant en vierkant, voor bussen, pennen, bouten, nippels en ander klein draaiwerk. 11SMnPb30 en 11SMn30 zijn niet bedoeld voor een warmtebehandeling; daarvoor bestaan aparte automatenstalen om te cementeren of te veredelen, zoals 10SPb20 en 44SMn28.
Wat zegt de norm over automatenstaal?
Automatenstalen staan in EN ISO 683-4, die EN 10087 heeft vervangen; voor blank getrokken staf geldt daarnaast EN 10277. Oudere tekeningen noemen DIN-namen als 9SMnPb28 en 9SMn28; hun opvolgers zijn 11SMnPb30 en 11SMn30, met iets andere grenzen voor de samenstelling. Lood staat sinds 2018 op de REACH-kandidaatlijst van zeer zorgwekkende stoffen. Bevat een artikel meer dan 0,1 massaprocent lood, wat bij gelood automatenstaal het geval is, dan geldt een informatieplicht in de keten. RoHS en de richtlijn voor autowrakken kennen uitzonderingen voor lood in staal, met eigen grenzen en looptijden; controleer de actuele stand voor het product van je klant.
Hoe gedraagt automatenstaal zich in de werkplaats?
Op een draai- of langdraaiautomaat maakt automatenstaal hoge snijwaarden en een lange standtijd mogelijk, en de korte spanen houden spaanafvoer en onbemand doorlopen beheersbaar. De loodvrije soort verspaant doorgaans iets minder gunstig; hoeveel, hangt af van gereedschap, snijwaarden en bewerking. Door de sulfide-insluitingen zijn taaiheid en vermoeiingssterkte lager, vooral dwars op de walsrichting; voor zwaar of wisselend belaste delen kiest de constructeur meestal een ander staal. Lassen wordt afgeraden, omdat de zwavel de kans op warmscheuren vergroot. Automatenstaal roest; vraagt de tekening een corrosiebescherming zoals verzinken of vernikkelen, dan komt er een nabehandeling bij, vaak uitbesteed. Sluit de klant lood uit, leg dat dan vast voordat je materiaal bestelt.
Waarmee wordt automatenstaal vaak verward?
Automatenstaal is geen roestvast automatenstaal: 1.4305 is een austenitisch roestvast staal met zwavel voor betere verspaanbaarheid, 11SMnPb30 roest. Het is ook geen constructiestaal zoals S235: dat is gemaakt om te lassen en te vervormen, automatenstaal om te verspanen.
Veelgestelde vragen
Is 11SMnPb30 hetzelfde als 9SMnPb28?
Niet precies. 9SMnPb28 is de oude DIN-naam; de Europese norm noemt de opvolger 11SMnPb30, met hetzelfde werkstofnummer 1.0718 maar iets andere grenzen voor de samenstelling. Bestel met de naam van de tekening, of stem de vervanging af met de klant.
Wanneer kies je loodvrij automatenstaal?
Als de klant of de toepassing lood uitsluit, bijvoorbeeld via een eigen lijst met verboden stoffen of de regels van zijn markt. Houd er rekening mee dat de loodvrije soort meestal iets slechter verspaant, wat lagere snijwaarden of een kortere standtijd kan betekenen.
Kun je automatenstaal harden?
11SMnPb30 en 11SMn30 zijn daar niet voor bedoeld. Moet het deel hard worden, kies dan een automatenstaal om te cementeren, zoals 10SPb20, een om te veredelen, zoals 44SMn28, of een ander staal.