BegrippenSoort begrip: VakbegripVerspaanbaarheid
Wat is verspaanbaarheid?
Verspaanbaarheid beschrijft hoe een materiaal zich onder de snijkant gedraagt: standtijd, snijkrachten, spaanvorm en oppervlak bij gegeven snijomstandigheden.
Verspaanbaarheid is geen afzonderlijke materiaaleigenschap, maar een beoordeling van hoe een materiaal zich bij verspanen gedraagt onder gegeven omstandigheden. Gangbare criteria zijn de standtijd van het gereedschap bij een bepaalde snijsnelheid, de snijkrachten en het vermogen, de spaanvorm en spaanbreuk, en de haalbare oppervlaktekwaliteit. Soms wordt ze uitgedrukt als index ten opzichte van een referentiemateriaal; zo'n getal hangt af van de gekozen referentie en proef en is alleen binnen één bron vergelijkbaar.
Waar hangt verspaanbaarheid van af?
Verspaanbaarheid hangt af van samenstelling, structuur en toestand: dezelfde legering verspaant gegloeid, veredeld of gehard als een ander materiaal. Zwavel, lood of bismut in automatenstaal, automatenmessing en EN AW-2011 zorgen voor korte spanen. De standtijd wordt korter door verstevigen onder de snijkant, zoals bij austenitisch rvs en nikkellegeringen, door slechte warmtegeleiding, zoals bij titanium, en door harde deeltjes, zoals silicium in gietaluminium of vezels in kunststof. Gereedschapsfabrikanten groeperen materialen daarom in de ISO-groepen P, M, K, N, S en H en geven per groep startwaarden, die je per machine, opspanning en gereedschap bijstelt.
Hoe werkt verspaanbaarheid in de praktijk?
Verspaanbaarheid werkt door in de bewerkingstijd, de gereedschapskosten per stuk en de procesbetrouwbaarheid. Bij lagere snijwaarden duurt elk kenmerk langer, en bij kortere standtijd wissel je vaker. Lange spanen kunnen onbemand draaien in de weg staan; breekt de spaan kort, dan komt het eerder binnen bereik. Hoe sterk een moeilijk verspaanbaar materiaal de kostprijs verhoogt, hangt af van het aandeel bewerkingstijd, het aantal stuks en hoe je gereedschapskosten toerekent. Een tijd per kenmerk per materiaalgroep is een gangbare calculatieafspraak; de werkelijke tijd blijkt pas aan de machine.
Waarmee wordt verspaanbaarheid vaak verward?
Verspaanbaarheid is geen hardheid: gegloeid austenitisch rvs is zachter dan veredeld 42CrMo4 en verspaant toch vaak lastiger, omdat verstevigen en spaanvorm zwaarder wegen dan het hardheidsgetal. Het zijn ook geen snijwaarden: snijwaarden zijn de keuze die je maakt op basis van de verspaanbaarheid, het gereedschap en de machine.
Veelgestelde vragen
Hoe kom ik erachter hoe goed een materiaal verspaant?
Begin bij de ISO-materiaalgroep en de toestand op de tekening, en bij de startwaarden van je gereedschapsleverancier. Daarna stel je ze bij op grond van je eigen ervaring met standtijd, spaanvorm en trillingen op je machines.
Telt verspaanbaarheid mee in de prijs per staffel?
Ja, via de bewerkingstijd en de gereedschapskosten per stuk. In een gangbare calculatie blijven die per stuk ongeveer gelijk over alle staffels, terwijl insteltijd en programmeren per stuk dalen. Bij grotere aantallen weegt verspaanbaarheid daardoor relatief zwaarder.