BegrippenSoort begrip: Norm en conventieISO-materiaalgroep (P, M, K, N, S, H)
Wat is een ISO-materiaalgroep?
De ISO-materiaalgroep deelt werkstukmaterialen in zes hoofdgroepen in, P, M, K, N, S en H, als basis voor de keuze van snijmateriaal en snijwaarden.
Wat een materiaal in een groep plaatst, is zijn gedrag bij verspanen: P staat voor staal, M voor austenitisch en duplex roestvast staal, K voor gietijzer, N voor non-ferrometalen zoals aluminium en koper en voor niet-metalen, S voor hittevaste superlegeringen en titaan, en H voor gehard staal en hard gietijzer. Gereedschapsleveranciers gebruiken de letters om snijmaterialen, wisselplaatsoorten en startwaarden voor snijwaarden aan materialen te koppelen. Een groep is geen materiaalsoort: binnen één letter liggen materialen die heel verschillend verspanen.
Wat zegt de norm over de ISO-materiaalgroep?
De indeling komt uit ISO 513, die harde snijmaterialen zoals hardmetaal, keramiek, CBN en diamant indeelt naar het materiaal dat ze bewerken. Ferritisch en martensitisch roestvast staal valt in de norm onder P, niet onder M. De norm geeft elke hoofdgroep een kleur: blauw voor P, geel voor M, rood voor K, groen voor N, bruin voor S en grijs voor H. Binnen een groep geven toepassingsgroepen zoals P10 en P30 aan of een snijmateriaal meer op slijtvastheid of meer op taaiheid is gericht: een lager getal staat voor meer slijtvastheid, een hoger getal voor meer taaiheid. Verdere onderverdelingen, bijvoorbeeld naar hardheid of legering, zijn indelingen van gereedschapsleveranciers en verschillen per leverancier.
Hoe werkt de ISO-materiaalgroep in de praktijk?
De groep is een eerste stap naar snijwaarden en wisselplaat, geen tijdnorm. Binnen P liggen automatenstaal en gereedschapsstaal ver uit elkaar, en binnen N verspanen aluminium en koper anders. In het algemeen liggen de snijsnelheden in N het hoogst, liggen P en K in een middengebied en vragen M, S en H lagere snijwaarden, met meer gereedschapsslijtage. Hoe groot dat verschil voor een onderdeel is, hangt af van toestand, hardheid, bewerking, machine en opspanning. Reken je austenitisch rvs als ongelegeerd staal, dan valt de bewerkingstijd doorgaans te kort uit.
Waarmee wordt de ISO-materiaalgroep vaak verward?
De ISO-materiaalgroep is geen materiaalspecificatie: P zegt staal, de tekening zegt 42CrMo4+QT. Evenmin is de groep de toepassingsgroep van een snijmateriaal: P25 zegt waarvoor een hardmetaalsoort binnen groep P bedoeld is, niet welk staal je bewerkt.
Veelgestelde vragen
In welke ISO-materiaalgroep valt titanium?
Groep S, samen met de hittevaste superlegeringen op nikkel-, kobalt- en ijzerbasis. Die materialen geleiden warmte slecht en vragen lage snijsnelheden. De gereedschapsleverancier geeft per groep en per soort startwaarden voor de snijwaarden.
Wat betekent P25 op een wisselplaatdoos?
Dat het snijmateriaal bedoeld is voor groep P, staal, in het midden van de reeks tussen slijtvastheid en taaiheid. Een lager getal past bij hogere snelheden en een stabiele snede, een hoger getal bij onderbroken sneden en minder stabiele omstandigheden.
Verspaant rvs langzamer dan staal?
Meestal wel. Austenitisch rvs in groep M verstevigt, kleeft en geleidt warmte slecht, en vraagt daarom lagere snijwaarden dan ongelegeerd staal in groep P. Hoeveel trager, hangt af van soort, toestand, bewerking en gereedschap.