BegrippenSoort begrip: Norm en conventieOnafhankelijkheidsprincipe (ISO 8015)
Wat is het onafhankelijkheidsprincipe?
Het onafhankelijkheidsprincipe uit ISO 8015 laat elke eis op de tekening op zichzelf gelden: een maattolerantie begrenst de maat, niet de vorm.
Het is een grondregel van ISO 8015 en geldt tenzij een aanduiding eisen koppelt, zoals de envelopvoorwaarde Ⓔ. Een maattolerantie begrenst dan alleen de maat, bij een cilinder of twee tegenover elkaar liggende vlakken standaard de lokale tweepuntsmaat volgens ISO 14405-1. Vorm, zoals rondheid, rechtheid of vlakheid, is alleen begrensd als ze apart op de tekening staat of uit een algemene tolerantie volgt. Een as kan dus binnen maat zijn en toch krom.
Wat zegt de norm over het onafhankelijkheidsprincipe?
ISO 8015 in de uitgave van 2011 bepaalt ook dat het ISO-systeem voor geometrische productspecificatie als geheel geldt zodra een tekening één onderdeel ervan aanroept; daarvoor was een verwijzing naar ISO 8015 op de tekening nodig. Uitzonderingen op het principe staan op de tekening zelf, zoals Ⓔ achter een maat of Ⓜ en Ⓛ in een tolerantiekader. ISO 8015 legt nog meer grondregels vast, zoals de referentietemperatuur van 20 °C. ASME Y14.5 werkt standaard met de envelop, Rule #1; daar is onafhankelijkheid de uitzondering, met een eigen aanduiding. Op oudere Duitse tekeningen zonder ISO 8015 gold vaak DIN 7167, en daarmee de envelop.
Hoe werkt het onafhankelijkheidsprincipe in de praktijk?
Het principe bepaalt wat afgekeurd mag worden, en dus wat je moet meten. Onder ISO 8015 keur je een maat met tweepuntsmetingen; een licht ovale of kromme as is goed zolang er geen vormeis staat. Onder ASME Y14.5 kan een ringkaliber op maximum-materiaalmaat diezelfde as afkeuren. Twee tekeningen met dezelfde maat en tolerantie kunnen dus een andere meting en soms een andere route vragen. Welke norm geldt, staat meestal in of bij het titelblok; staat er niets, dan vraag je het na voordat je een prijs afgeeft.
Waarmee wordt het onafhankelijkheidsprincipe vaak verward?
Het onafhankelijkheidsprincipe is geen algemene tolerantie: ISO 2768 geeft waarden voor maten en kenmerken zonder eigen tolerantie, ISO 8015 zegt hoe eisen zich tot elkaar verhouden. De envelopvoorwaarde is juist een uitzondering op het principe, aangegeven met Ⓔ.
Veelgestelde vragen
Wat betekent ISO 8015 in het titelblok?
Dat de tekening de ISO-regels voor toleranties volgt, met het onafhankelijkheidsprincipe: maat en vorm worden los gekeurd, tenzij Ⓔ, Ⓜ of Ⓛ ze koppelt. Sinds de uitgave van 2011 geldt dat ook zonder die vermelding, zodra de tekening een ISO-tolerantienorm aanroept.
Kan een as binnen de maat zijn en toch worden afgekeurd?
Ja, als een vormeis apart op de tekening staat of uit de algemene tolerantie volgt. Onder ASME Y14.5 ook op de envelop: een kromme as die niet door een ring van de grootste maat past, voldoet daar niet.
Wat als de tekening geen norm noemt?
Vraag het na. De herkomst van de klant is geen bewijs: ook een Europese klant kan volgens ASME tekenen. Keuring en soms route hangen ervan af, dus het hoort vast te liggen voordat je offreert.