BegrippenSoort begrip: VakbegripGegoten plaat
Wat is een gegoten plaat?
Gegoten plaat is aluminium uitgangsmateriaal, op dikte gezaagd uit een spanningsarm gegloeid gietblok en aan beide zijden vlak gefreesd.
In de werkplaats heet ze vaak gietplaat; anders dan gewalste plaat komt ze uit een gegoten blok dat nooit gewalst is. De plaat wordt geleverd met een krappe diktetolerantie en een goede vlakheid, vaak met beschermfolie. Gangbaar zijn samenstellingen op basis van AlMg, vergelijkbaar met 5083, en daarnaast sterkere varianten op basis van AlZnMg. Het gaat om uitgangsmateriaal, niet om een gietstuk in de vorm van het deel.
Waar komt de restspanning in plaat vandaan?
In gewalste plaat komt restspanning uit walsen en richten en, bij veredelbare legeringen, vooral uit het afschrikken na oplosgloeien; strekken, zoals bij T651, vermindert die weer. Gegoten plaat wordt niet gewalst of gericht en is spanningsarm gegloeid: er zit weinig restspanning in en er is geen walsrichting. Een deel met veel eenzijdige afname, diepe kamers of dunne wanden vervormt daardoor meestal minder dan hetzelfde deel uit gewalste plaat. Hoeveel minder, hangt af van de gewalste plaat waarmee je vergelijkt (legering, toestand, wel of niet gestrekt), van de afnameverhouding, de bewerkingsvolgorde en de opspanning. Daartegenover staan een lagere sterkte en breukrek dan gewalst materiaal van vergelijkbare samenstelling, mogelijke porositeit en een gietstructuur die bij anodiseren vlekkerig kan ogen.
Wat zegt de norm over een gegoten plaat?
Een EN AW-aanduiding geldt voor kneedmateriaal. Gegoten plaat valt niet onder de norm voor gewalste plaat, EN 485, en wordt meestal onder een handelsnaam van de producent geleverd, ook als de samenstelling op 5083 lijkt. Eigenschappen, diktetolerantie en vlakheid komen uit het datablad van de leverancier. Schrijft de tekening EN AW-5083 voor, met of zonder toestand, dan vraagt vervanging door gegoten plaat het akkoord van de klant.
Hoe gedraagt een gegoten plaat zich in de werkplaats?
Gegoten plaat wordt veel gebruikt voor grondplaten, spanmallen, frames en meetopstellingen, waar maatvastheid na het frezen belangrijker is dan sterkte. De kiloprijs ligt doorgaans hoger dan die van gewalste plaat, maar de route kan korter worden: minder tussenstappen waarin je het deel lost, laat ontspannen en opnieuw opspant, en soms kunnen de gefreesde vlakken blijven zoals ze geleverd zijn. Dat laatste kan alleen als dikte, vlakheid en ruwheid van de plaat binnen de tekening vallen. Of de meerprijs zich terugverdient, hangt af van maat, afnameverhouding, vlakheidseis, aantal en de route die je met gewalste plaat zou volgen.
Waarmee wordt een gegoten plaat vaak verward?
Een gegoten plaat is geen gietstuk: een gietstuk heeft al ongeveer de vorm van het deel, een gegoten plaat is uitgangsmateriaal waaruit je verspaant. Ze is ook niet hetzelfde als gewalste plaat die vlak gefreesd geleverd wordt: die heeft ook bewerkte vlakken, maar de walsstructuur en de restspanning blijven. En minder vervorming is geen hogere sterkte: gegoten plaat vervormt bij verspanen meestal minder, maar is doorgaans minder sterk dan gewalste plaat.
Veelgestelde vragen
Wanneer loont gegoten plaat in plaats van gewalste plaat?
Vaak bij grote, vlakke delen met veel eenzijdige afname, diepe kamers of een krappe vlakheidseis, als sterkte geen hoofdrol speelt. Of het loont, hangt af van de kiloprijs, het aantal en hoeveel tussenstappen je met gewalste plaat nodig zou hebben.
Mag ik gegoten plaat gebruiken als de tekening EN AW-5083 voorschrijft?
Niet zonder akkoord van de klant. Gegoten plaat valt niet onder de norm voor gewalste plaat en heeft andere mechanische eigenschappen. Leg de vervanging voor en zorg dat het certificaat het geleverde materiaal noemt.
Kun je de gefreesde vlakken van gietplaat onbewerkt laten?
Soms, als dikte, vlakheid en ruwheid van de geleverde plaat aan de tekening voldoen en het vlak geen referentievlak is dat je zelf moet aanbrengen. Vergelijk het datablad met de tekening en let op hanteringsschade.
Is gegoten plaat goed te anodiseren?
Functioneel meestal wel, maar de gietstructuur kan vlekkerig of ongelijk ogen. Moet het anodiseren decoratief zijn, overleg dan vooraf met de anodiseerder en de klant, of kies een materiaal dat daarvoor geschikt is.