Wat is een verschillenanalyse?

Een verschillenanalyse verklaart het verschil tussen voor- en nacalculatie door het naar oorzaak op te splitsen. Een prijsverschil ontstaat als materiaal of uitbesteed werk duurder of goedkoper is ingekocht dan begroot. Een efficiencyverschil betekent dat er meer of minder uren of materiaal nodig waren dan de norm voor de gemaakte hoeveelheid. Het bezettingsresultaat komt voort uit machines die in een periode meer of minder uren draaiden dan het tarief veronderstelde, een budgetverschil uit vaste kosten die zelf afweken. De eerste twee kun je per order zien, als de registratie dat toelaat; de laatste twee alleen per periode.

Waar hangt een verschillenanalyse van af?

In een systeem met standaardkostprijzen zijn de verschillen met vaste formules te berekenen. Het prijsverschil is standaardprijs min werkelijke prijs, maal de werkelijke hoeveelheid. Het efficiencyverschil is de toegestane hoeveelheid voor de werkelijke productie min de werkelijke hoeveelheid, maal de standaardprijs. Het bezettingsresultaat is werkelijke min normale bezetting, maal de vaste kosten per uur bij normale bezetting. Of een positief getal gunstig of ongunstig is, hangt af van de tekenafspraak die je hanteert.

Hoe werkt een verschillenanalyse in de praktijk?

Een order die duurder uitvalt dan gecalculeerd, zegt nog niet wat je moet aanpassen. Kwam het door een duurdere staf, dan is het een vraag voor inkoop en voor hoe lang een materiaalprijs in je offerte vastligt. Liep een bewerking uit, dan is de norm van die bewerking aan de beurt, tenzij een eenmalige storing het verklaart. Draaide de werkplaats een maand minder uren dan het tarief veronderstelt, dan zie je dat niet in een order die tegen het calculatietarief is nagecalculeerd, wel in het resultaat van de periode. Wie die oorzaken door elkaar haalt, past de verkeerde norm aan.

Waarmee wordt een verschillenanalyse vaak verward?

Een verschillenanalyse is geen nacalculatie: de nacalculatie stelt het verschil vast, de verschillenanalyse verklaart het. En een efficiencyverschil is niet vanzelf een fout in de norm: een eenmalig incident, zoals een gebroken frees, hoort niet in de volgende calculatie.