Wat is veredelen?

Veredelen is een warmtebehandeling in twee stappen voor ongelegeerd of gelegeerd staal met voldoende koolstof om te harden. Eerst wordt het staal gehard: austenitiseren en afschrikken. Daarna wordt het bij hoge temperatuur ontlaten, voor gangbare veredelstaalsoorten doorgaans tussen ongeveer 540 en 680 °C. Het resultaat is minder hard dan gehard en laag ontlaten staal, maar sterk en taai. De toestand staat achter de staalnaam: +QT is veredeld, +A zachtgegloeid, +N genormaliseerd.

Waar hangt veredelen van af?

Welke sterkte je haalt, hangt af van de staalsoort, de ontlaattemperatuur en vooral de doorsnede. Hoe dikker het materiaal, hoe minder diep het afschrikken doorwerkt, zodat de kern bij grote doorsneden zachter blijft dan de rand. Die doorhardbaarheid verschilt per staalsoort: een gelegeerd staal als 42CrMo4 haalt op een grotere doorsnede nog een hoge sterkte, een ongelegeerd staal als C45 veel minder.

Wat zegt de norm over veredelen?

De eigenschappen van veredelstaal in +QT staan in de productnormen, tegenwoordig de reeks ISO 683, die in Europa de oudere EN 10083 grotendeels heeft vervangen; op tekeningen en certificaten kom je beide tegen. Die normen geven treksterkte, rekgrens en kerfslagwaarde per bereik van de maatgevende doorsnede: dezelfde staalsoort heeft bij een dikkere staf een lagere gegarandeerde sterkte. Noemt een tekening niet meer dan 42CrMo4 +QT, dan liggen daarmee alleen de minimumwaarden vast die bij de maatgevende doorsnede van het geleverde materiaal horen, beproefd op de plaats die de norm voorschrijft; in de kern van een dikke staf kan de sterkte lager liggen. Een gevraagde hardheid of sterkte is pas eenduidig met meetmethode en meetplaats. Het materiaalcertificaat geeft de gemeten waarden van de charge.

Hoe werkt veredelen in de praktijk?

De belangrijkste keuze is of je veredeld materiaal koopt of het deel na het voorbewerken laat veredelen. Staf in +QT koop je kant-en-klaar en verspaan je in één route, zonder uitbestede stap. Achteraf veredelen ligt voor de hand als de doorsnede in +QT de vereiste sterkte niet haalt, als de klant het voorschrijft, of als na het voorbewerken een kleinere doorsnede overblijft die beter doorhardt. In de route komen dan een harderij, opmaat voor vervorming en oxidehuid, een hardheidscontrole en een nabewerking op maat. Wat dat kost, hangt af van aantal, chargeprijs, doorlooptijd en de extra opspanningen.

Waarmee wordt veredelen vaak verward?

Veredelen is geen harden in engere zin: na harden volgt laag ontlaten en blijft het staal hard en minder taai, bij veredelen volgt hoog ontlaten voor taaiheid. Spanningsarm gloeien neemt spanningen weg zonder de sterkte wezenlijk te veranderen, zolang het onder de ontlaattemperatuur blijft. En oppervlakteveredeling is iets anders: daarmee worden deklagen en nabehandelingen bedoeld, zoals anodiseren of vernikkelen, geen warmtebehandeling.

Hoe zie je veredelen in Blake?

Laat je achteraf veredelen, dan staat dat in Blake als uitbestede bewerking in de calculatie, met de prijs uit je eigen bibliotheek van uitbesteders; ontbreekt die prijs, dan blijft de regel open. De opspanningen voor en na de harderij voer je per route zelf in en accepteer je. Meer over calculatie.