BegrippenSoort begrip: VakbegripRuimen
Wat is ruimen?
Ruimen brengt een voorgeboord gat met een ruimer op een nauwkeurige diameter met een gladde wand, bijvoorbeeld voor een gat in tolerantieklasse H7.
De ruimer is een gereedschap met meerdere snijkanten dat maar een dunne laag van de wand wegneemt, uit een voorgeboord of voorgedraaid gat. Naast een nauwkeurige diameter en een gladde wand levert dat een goede rondheid op; tolerantieklassen zoals H7 volgen ISO 286. Een machineruimer heeft een vaste diameter met een eigen fabricagetolerantie; er bestaan ook verstelbare ruimers. Een ruimer volgt in hoofdzaak het gat dat er al is: diameter en wand worden beter, positie en rechtheid nauwelijks.
Waar hangt de maat van een geruimd gat van af?
Of een geruimd gat binnen tolerantie valt, hangt af van de ruimer en zijn tolerantie, de overmaat die het voorboren laat, de snijwaarden, de koeling, het materiaal, de slijtage en de uitlijning tussen spil en gat. Te weinig overmaat laat de ruimer wrijven in plaats van snijden, te veel overbelast hem. In sommige materialen valt het gat iets groter of kleiner uit dan de ruimer, bijvoorbeeld door opbouwsnede of terugvering. Een pendelhouder kan kleine uitlijnfouten opvangen, maar corrigeert de positie niet.
Hoe werkt ruimen in de praktijk?
Een passingsgat vraagt vaak een eigen volgorde: aanboren, voorboren en ruimen, met een extra gereedschap in het magazijn. Gangbare maten zijn uit voorraad leverbaar; een ongebruikelijke maat kan speciaal gereedschap vragen, of een andere route zoals kotteren of rondfrezen. Is ook de positie krap, dan ligt kotteren of een nauwkeuriger voorbewerking meer voor de hand. Wordt een passing op de tekening gemist, dan ontbreekt die stap in de schatting. Gecontroleerd wordt meestal met een kaliberdoorn (gaat en gaat niet) of een binnenmeter.
Waarmee wordt ruimen vaak verward?
Ruimen is geen kotteren: een ruimer heeft een vaste maat en volgt het voorgeboorde gat, een kotterkop is instelbaar en volgt de spilas, en kan daardoor ook de positie corrigeren. Honen is weer een eigen proces: het werkt met slijpstenen, meestal na het ruimen of kotteren, voor de krapste vorm en ruwheid in een boring.
Hoe zie je ruimen in Blake?
Een tolerantieklasse als H7 staat in Blake met de andere toleranties als voorstel uit de tekening, dat je bevestigt of corrigeert; wie dat deed en wanneer blijft zichtbaar, met een toelichting als je die geeft. Boren en tappen hebben een eigen regel met de bewerkingstijd als schatting. Zit er geen ruimgang in die schatting, dan pas je de regel aan en geef je de reden op. Meer over calculatie.
Veelgestelde vragen
Waarom ruim je een boring na het boren?
Omdat een boor alleen een tolerantieklasse als H7 en een gladde wand meestal niet betrouwbaar haalt. De ruimer neemt een dunne laag weg en brengt het gat op maat. De positie van het gat verandert daarbij nauwelijks; die komt van het voorboren.
Heb je voor elke passingsmaat een eigen ruimer nodig?
Met vaste ruimers wel: een machineruimer heeft één diameter en één tolerantie. Gangbare maten zijn uit voorraad leverbaar; een ongebruikelijke maat is speciaal gereedschap met een eigen prijs en levertijd. Kotteren of rondfrezen kan dan de betere route zijn.
Hoeveel overmaat laat je voor het ruimen?
Dat hangt af van diameter, materiaal en ruimer; de gereedschapsleverancier geeft er richtwaarden voor. Te weinig laat de ruimer wrijven en geeft een slechte wand, te veel overbelast hem en kost maatnauwkeurigheid.