Wat is rolpolijsten?

Het heet ook rolleren. Het gereedschap draagt geharde rollen of een kogel en rolt onder druk over het oppervlak, dat daarbij koud vervormt. De toppen van het ruwheidsprofiel worden plastisch in de dalen gedrukt; er gaat geen spaan af. Het resultaat is een lagere ruwheid, een iets hardere toplaag door koudversteviging en drukspanning aan het oppervlak. Het wordt toegepast op boringen, assen, vlakke afdichtvlakken en radii, vaak in dezelfde opspanning als het draaien of boren.

Waar hangt rolpolijsten van af?

Het resultaat hangt af van de voorbewerking, het materiaal en de procesinstelling. Ruwheid en maat vóór het rollen moeten binnen de grenzen liggen die de gereedschapsleverancier voor dat gereedschap en materiaal opgeeft, want rollen verplaatst alleen materiaal dat er al is. Het materiaal moet plastisch kunnen vervormen: taaie staalsoorten, roestvast staal, aluminium en messing lenen zich er doorgaans goed voor; lamellair gietijzer geeft door de grafietlamellen een beperkter resultaat, en brosse materialen zijn ongeschikt. Gereedschap met rollen heeft een bovengrens voor de hardheid van het werkstuk; voor hardere materialen bestaan gereedschappen met een hydrostatisch gelagerde kogel. Ook rolkracht, voeding en toerental bepalen de uitkomst. Vorm- en plaatsfouten uit de voorbewerking, zoals ovaliteit of een scheve boring, blijven grotendeels bestaan.

Hoe werkt rolpolijsten in de praktijk?

Rolpolijsten kan een aparte slijp-, hoon- of polijststap vervangen als het om de ruwheid gaat en vorm en maat al uit de voorbewerking goed zijn. Dan vervallen een machine, een opspanning en soms uitbesteding; daar staan een eigen gereedschap, een strakkere voorbewerking en tijd voor het afregelen tegenover. Een boring wordt bij het rollen iets groter en een as iets kleiner; hoeveel precies, hangt af van de top-dalhoogte vóór het rollen, het materiaal en de rolkracht, dus je bewerkt voor op een voormaat volgens de opgave van de gereedschapsleverancier. Een bekend voorbeeld is de hydraulische cilinderbuis, die vaak geschild en gerold wordt. Of een gerold oppervlak geschikt is als loopvlak voor een dynamische afdichting, bepaalt de eis van de afdichtingsfabrikant, die vaak een materiaalaandeel (Rmr) naast Ra of Rz noemt. Die eis hoort op de tekening te staan.

Waarmee wordt rolpolijsten vaak verward?

Rolpolijsten is geen honen of polijsten met schuurmiddel: daarbij gaat materiaal af, en honen kan ook vorm corrigeren; bij rollen wordt materiaal alleen verplaatst. Het is ook geen dieprollen: dieprollen gebruikt een hogere kracht om drukspanning diep in de randzone te brengen voor een betere vermoeiingssterkte, terwijl rolpolijsten vooral op de ruwheid mikt. Kartelen ten slotte drukt juist bewust een profiel in het oppervlak.