BegrippenSoort begrip: VakbegripGereedschap
Wat is gereedschap?
Gereedschap is wat in de spil of op de revolver het materiaal wegneemt, met de houders waarin het zit: frezen, boren, ruimers, tappen en beitels.
Bij frezen gaat het om vingerfrezen, wisselplaatfrezen en schroefdraadfrezen, bij draaien om draai- en steekbeitels, en de opname omvat behalve houders ook spantangen en krimphouders. Veel gereedschap bestaat uit een houder en een vervangbaar snijdeel, zoals een wisselplaat. Standaardgereedschap is uit een catalogus leverbaar en vaak al op voorraad. Speciaal gereedschap wordt voor een kenmerk gemaakt of aangepast, zoals een vormfrees of een getrapte boor op maat.
Waar hangt de gereedschapskeuze van af?
De keuze hangt af van de geometrie van het kenmerk (diepte, binnenradius, schroefdraad, vorm), het materiaal en zijn ISO-materiaalgroep, de gevraagde tolerantie en ruwheid, de machine (spilopname, toerental, vermogen, magazijnplaatsen), de bereikbaarheid en de seriegrootte. Snijmateriaal en coating bepalen mee welke snijwaarden en standtijd haalbaar zijn: snelstaal, hardmetaal, cermet, keramiek, CBN en diamant hebben elk hun toepassingsgebied. De opname telt ook mee: slingering en stijfheid van de houder beïnvloeden maat, ruwheid en standtijd.
Hoe werkt gereedschap in de praktijk?
Een route gebruikt al snel een reeks gereedschappen, bijvoorbeeld voor ruwen, nabewerken, binnenradii, centreren, boren, ruimen, tappen en afschuinen. Elk gereedschap moet beschikbaar zijn, ingemeten en in het gereedschapsmagazijn van de machine passen; een vaste set standaardgereedschap in de machine verkort het instellen. Gereedschap kost op twee manieren geld. Slijtage verbruikt standtijd en telt per stuk, sterk afhankelijk van materiaal en snijwaarden. Speciaal gereedschap is een eenmalige uitgave die je apart opvoert of over een verwachte afname verdeelt. Meer gereedschappen in een route geven ook meer wisseltijd per cyclus.
Waarmee wordt gereedschap vaak verward?
Gereedschap is niet het spanmiddel: het gereedschap snijdt, het spanmiddel houdt het werkstuk vast. Het is ook niet de matrijs of mal die bij gieten of spuitgieten gereedschap heet: die hoort bij één product en wordt meestal als eenmalige investering afgerekend.
Veelgestelde vragen
Wanneer loont speciaal gereedschap?
Als de besparing per stuk, over de verwachte aantallen, de aanschaf terugverdient, of als het een opspanning of bewerking uitspaart. Bij herhaalwerk valt die afweging anders uit dan bij een enkelstuk. Reken de aanschaf apart van de stukprijs, zodat zichtbaar blijft wat eenmalig is.
Hoe neem ik gereedschapsslijtage mee in de prijs?
Een gangbare aanpak is de prijs per snijkant gedeeld door de standtijd, maal de snijtijd van het onderdeel. Dat is een calculatieafspraak; de werkelijke slijtage hangt af van materiaal, snijwaarden en opspanning. Bij taaie of geharde materialen is het verstandig die post zichtbaar te houden.