BegrippenSoort begrip: VakbegripVochtopname
Wat is vochtopname?
Vochtopname is het opnemen van water uit lucht of vloeistof door een kunststof, waardoor het materiaal zwelt en een maat afhangt van de vochttoestand.
De opname loopt door tot het materiaal in evenwicht is met de omgeving. Behalve de maten veranderen ook stijfheid en taaiheid. Het proces is omkeerbaar: in drogere lucht staat het deel vocht weer af. Polyamide neemt veel op, POM, PEEK en PC weinig, PE en PTFE vrijwel niets.
Waar hangt vochtopname van af?
Hoeveel en hoe snel een deel opneemt, hangt af van de soort, de vulling, de temperatuur, de relatieve luchtvochtigheid en de wanddikte. Het vocht dringt van buiten naar binnen; de tijd tot evenwicht groeit ruwweg met het kwadraat van de wanddikte en loopt van dagen tot maanden. In die periode kan het verschil tussen een vochtige buitenlaag en een droge kern een deel ook laten vervormen. Glas- en koolstofvezels en minerale vulstoffen nemen zelf geen vocht op en verlagen zo de opname per kilo materiaal.
Wat zegt de norm over vochtopname?
Opnamewaarden op databladen worden doorgaans bepaald volgens ISO 62, bij verzadiging in water en bij evenwicht in een normklimaat van 23 °C en 50 % relatieve vochtigheid volgens ISO 291. Een waarde zonder de bijbehorende toestand is daardoor niet vergelijkbaar. Voor de maat op een tekening legt ISO 1 alleen de referentietemperatuur vast; bij een kunststof die vocht opneemt, hoort de vochttoestand op de tekening of in de afspraak te staan, bijvoorbeeld direct na bewerken of geconditioneerd in normklimaat.
Hoe werkt vochtopname in de praktijk?
Een krappe tolerantie in een kunststof die vocht opneemt, vraagt een keuze voordat je prijst: een maatvaster materiaal, bewerken in twee stappen met rust ertussen, een ontwerp dat de groei opvangt, of een afspraak over de toestand waarin gemeten wordt. Die keuze raakt de materiaalprijs, de doorlooptijd of de afspraken met de klant. Zonder afspraak kan dezelfde maat bij jou goed en bij de klant fout gemeten worden.
Waarmee wordt vochtopname vaak verward?
Vochtopname is geen thermische uitzetting: temperatuur verandert een maat binnen minuten tot uren en de maat komt terug met de temperatuur, vocht werkt over dagen tot maanden en keert pas terug in een drogere omgeving. En het is geen nakrimp: nakrimp is het verder krimpen van een gespoten of gegoten deel na de vormgeving, vochtopname is zwelling door water.
Veelgestelde vragen
Welke kunststoffen nemen het meeste vocht op?
Van de gangbare technische kunststoffen neemt polyamide verreweg het meeste op. POM, PEEK en PC nemen weinig op, PE en PTFE vrijwel niets. Bij een krappe maat in een vochtige omgeving is dat vaak de reden om van materiaal te wisselen.
Hoe lang duurt het voordat een kunststof deel stabiel is?
Dat hangt af van materiaal, wanddikte, temperatuur en luchtvochtigheid, en loopt van dagen tot maanden. Daarom spreek je af in welke toestand de maat geldt, in plaats van te wachten tot het deel stabiel is.
Moet de klant de vochttoestand op de tekening zetten?
Bij polyamide met krappe maten is dat verstandig. Staat het er niet, vraag het dan voordat je prijst; anders is niet vast te stellen wanneer het deel goed of fout is.