BegrippenSoort begrip: VakbegripNear-net-shape
Wat is near-net-shape?
Near-net-shape is een uitgangsvorm dicht bij de eindvorm, zoals een smeedstuk of gietstuk, met alleen toegift op de vlakken die nog verspaand worden.
Near-net-shape betekent dat het uitgangsmateriaal de vorm van het onderdeel al grotendeels heeft. Voorbeelden zijn smeedstukken, gietstukken, sinterdelen, geprinte delen en geëxtrudeerde profielen. Op de vlakken met een eis die het vormgevende proces niet haalt, blijft bewerkingstoegift staan; de rest van het oppervlak blijft zoals het uit het proces komt. Het tegenovergestelde is een blok of staf waaruit je het hele onderdeel verspaant.
Waar hangen toegift en eerste opspanning van een ruw deel van af?
Hoeveel toegift er blijft en waar, hangt af van het proces, de afmeting, de maat- en vormtoleranties, de ruwheidseis en de huid van het ruwe deel. Een giet- of smeedhuid kan hard zijn en zand of oxide bevatten, en het ruwe deel kan vertrokken zijn; de eerste snede moet onder de huid komen. Een gietstuk kan porositeit hebben die pas bij het verspanen zichtbaar wordt. Ruwe delen hebben meestal geen vlakke, haakse referenties, dus voor de eerste opspanning leg je het deel aan op ruwe referentiepunten, vaak in een eigen mal; daarna bewerk je eerst de referentievlakken en span je voor de rest daarop. Voor gietstukken legt ISO 8062-3 graden vast voor maattoleranties en bewerkingstoegift.
Hoe werkt near-net-shape in de praktijk?
Near-net-shape verkleint het spaanvolume en de verspaantijd, en verschuift kosten naar het ruwe deel: een matrijs, gietmodel of mal is een eenmalige investering, en het ruwe deel heeft een eigen levertijd. Of het goedkoper is dan uit het volle verspanen, hangt af van het aantal stuks, de prijs per ruw deel, de eenmalige kosten, de mal voor de eerste opspanning en het risico op afkeur door porositeit of te weinig toegift. Bij enkelstuks en kleine series valt de keuze vaak op blok of staf.
Waarmee wordt near-net-shape vaak verward?
Near-net-shape is geen net-shape: een net-shape-deel komt op eindmaat uit het proces, zoals veel spuitgietwerk, en wordt niet meer verspaand. En bewerkingstoegift is geen tolerantie: de toegift is het materiaal dat er nog af moet, de tolerantie is hoeveel de eindmaat mag afwijken.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen near-net-shape en net-shape?
Een near-net-shape-deel heeft nog toegift op de vlakken met een eis en wordt daar verspaand. Een net-shape-deel komt op eindmaat uit gieten, persen of spuitgieten en gaat niet meer op de machine.
Hoeveel toegift laat je op een gietstuk?
Dat volgt uit de tekening van het ruwe deel of de afspraak met de gieterij, en hangt af van gietproces, afmeting en de eisen op het vlak. Te weinig toegift op een vertrokken gietstuk geeft een vlak dat niet schoon komt.
Wanneer kies je een smeedstuk in plaats van staf?
Als het aantal stuks de matrijskosten draagt, als je uit staf veel materiaal zou wegverspanen, of als de vezelloop van smeedwerk functioneel gevraagd is. Bij kleine series wint staf vaak door de eenmalige matrijskosten.
Hoe span je een gietstuk op voor de eerste bewerking?
Op de ruwe referentiepunten die de tekening aangeeft, vaak in een eigen mal. Daarna bewerk je eerst de vlakken die als referentie dienen, en span je voor de rest van het werk daarop.